„Traumy ekonomiczne. Artykulacje indywidualnego i zbiorowego doświadczenia traumatycznego o charakterze ekonomicznym w literaturze XX i XXI wieku”

kierownik projektu: dr Marta Baron-Milian (Zakład Literatury Współczesnej, Instytut Nauk o Literaturze Polskiej im. Ireneusza Opackiego)

słowa kluczowe: literatura polska XX i XXI wieku, trauma, ekonomia, afekty, awangarda

Celem badań jest sformułowanie teorii „ekonomicznej traumy”, związanej z teoriami szczególnego typu traumy historycznej oraz kulturowej, która objawia się kryzysem kultury, uwarunkowanym wcześniejszym kryzysem ekonomicznym. Przedmiotem interpretacji są zarówno teksty literackie, jak i teksty kultury ze szczególnym uwzględnieniem – oprócz przestrzeni „nieświadomości tekstu”, ich medialnego, politycznego i afektywnego charakteru. Podstawę badań stanowią analizy sposobów wyrażania i ujawniania się w literaturze i sztuce różnego rodzaju traum, powstałych w wyniku oddziaływania na jednostkę i społeczeństwo konkretnych zjawisk ekonomicznych o charakterze traumatycznym (szczególną rolę odgrywają tu ekonomiczne kryzysy XX i XXI wieku), ale i permanentnej systemowej przemocy ekonomicznym. W obszarze badawczych zainteresowań sytuują się więc z jednej strony teksty literackie (poetyckie, prozatorskie, eseistyczne) i teksty kultury, w których ujawniają się indywidualne i zbiorowe traumy ekonomiczne, ale także, z drugiej strony, teksty, które stają się manifestacją artystycznego sprzeciwu wobec opresywnego języka ekonomii i próbą wynalezienia nowego języka, sytuującego się w opozycji względem hegemonicznego ekonomicznego dyskursu. Tego rodzaju ujęcie pozwala zobaczyć literaturę i sztukę jako obszar możliwości opowiedzenia o ekonomicznym doświadczeniu podmiotów i wspólnot, ujawniając krytyczny potencjał i perspektywę szeroko pojętego politycznego zaangażowania. Istotną rolę dla tej optyki badawczej odgrywają studia nad artykulacją, reprezentacją i organizacją afektów, związanych z doświadczanymi zjawiskami ekonomicznymi, zarówno w perspektywie jednostkowej, jak i przez pryzmat zawiązywania się szczególnego typu wspólnot emocjonalnych, znosząc tym samym w badaniach radykalną granicę pomiędzy intencjonalnością i afektywnością, zarówno tekstów, jak i podmiotów.

Punkt wyjścia do prac analitycznych stanowi teoretyczne ujęcie problemu oraz wypracowanie metodologii, której podstawą jest krytyka pojęcia interdyscyplinarności, sformułowana w ścisłym związku z badaniami nad związkiem literatury, sztuki i ekonomii. Przedmiotem badań jest przede wszystkim literatura polska XX i XXI wieku, ze szczególnym uwzględnieniem twórców awangardowych i neoawangardowych, ujmowana w szerokiej perspektywie literatury europejskiej i światowej. Pierwszym etapem refleksji nad tematem było podjęcie problemu związków literatury i ekonomii w poezji, prozie, eseistyce i innych typach tekstów Aleksandra Wata w pespektywie awangardy europejskiej oraz na tle polskiej literatury powojennej. Wnioski wypływające z analizy twórczości autora Buchalterii przy wykorzystaniu narzędzi ekonomicznej krytyki literackiej pozwoliły sformułować tezy dotyczące sposobów ujawniania się traum ekonomicznych w literaturze, a także związanej z nimi „pracy” afektów.

Accessibility