„Średniowieczna i wczesnośredniowieczna »archeologią emocji«”

dr hab. Rafał Borysławski (Zakład Kultury i Literatury Brytyjskiej, Instytut Kultur i Literatur Anglojęzycznych)

Szeroko rozumiane badania nad kulturowo-literackimi oraz społeczno-historycznymi zagadnieniami związanymi z okresem średniowiecza na Wyspach Brytyjskich oraz w Europie Północnej leżą w centrum moich zainteresowań naukowych od początków mej pracy badawczej w Uniwersytecie Śląskim. W ciągu dwóch ostatnich lat zgłębiałem obszary badawcze, których punktem spójnym są dociekania nad średniowieczną i wczesnośredniowieczną (do 1066 r.) „archeologią emocji” oraz związane z nimi rozważania nad historią europejskiej umysłowości i mentalności. Problemy analizowane naukowo przeze mnie obejmują następujące cztery aspekty:

  1. studia nad kulturową historią umysłowości wczesnośredniowiecznej Anglii, a szczególnie nad rolą elementów neoplatońskich i elementów apofatycznych w staroangielskiej literaturze gnomicznej i elegijnej jako sposobów estetyczno-emocjonalnej racjonalizacji niepoznawalności świata;
  2. studia nad konceptualizacją i estetyzacją wyobrażeń poczucia zagrożenia w literaturze staroangielskiej oraz nad jego kulturotwórczymi rolami. W sposób ścisły wiążą się one z badaniami nad instrumentami wyrażania emocjonalności w literaturze staro- i średnioangielskiej, a w szczególności nad obrazowaniem i unaocznianiem przez nie pojęć związanych z jednej strony z poczuciem bojaźni i niepewności (względem Boga, człowieka i natury w heroicznej, elegijnej i religijnej literaturze staroangielskiej), z drugiej strony przedstawień przewrotności w kulturze średniowiecza angielskiego wraz z ich odwołaniami do śmieszności i humoru;
  3. studia nad przedstawieniami konfliktu kulturowego we wczesnym średniowieczu, tj. konfliktu pojawiającego się na styku kultury i cywilizacji staroangielskiej i najazdów oraz osadnictwa skandynawskiego w Anglii X i XI wieku. Wątkiem badanym przeze mnie w tej grupie tematycznej były i są zagadnienia dyskursu władzy, a zwłaszcza wyobrażeń władzy królowej Emmy, małżonki dwóch królów, Ethelreda i Knuta. Ponadto ważnymi elementami badań związanych z tym obszarem są emocjonalne ambiwalencje w ocenie obcości i fascynacje nią widoczne w sposobach obrazowania napięć pomiędzy mieszkańcami Anglii a przybyszami i osadnikami ze Skandynawii;
  4. powiązania pomiędzy koncepcjami cielesności, wyobrażeń śmierci i potworności we wczesnośredniowiecznej literaturze angielskiej, z uwzględnieniem, w głównej mierze, staroangielskich tekstów gnomicznych i enigmatografii staroangielskiej. Ten obszar badawczy w naturalny sposób łączy się głównie z kwestiami wymienionymi w punktach 1) i 2), ale znajduje również swoje odniesienia do studiów nad przedstawieniami konfliktu kulturowego wzmiankowanych w punkcie 3).

W ogólnym ujęciu interpretacje średniowiecznej literatury angielskiej podejmowane i zaproponowane przeze mnie mogą stanowić uzupełnienia, odniesienia lub prolegomena do studiów nad rozwojem emocjonalności w kulturze europejskiego Zachodu oraz dla rozważań nad kulturowym continuum zachodnich dyskursów odmiennościowych (otherness studies). W takim rozumieniu nie są to zatem rozważania nad problemami wyłącznie zamkniętymi w historii literatury, ale nad problemami, które niezmiennie odgrywają ważną rolę w kulturze Europy i we współczesnej humanistyce.

Accessibility