„Emigracje intymne”

kierownik projektu: dr hab. Agnieszka Nęcka (Zakład Literatury Współczesnej, Instytut Nauk o Literaturze Polskiej im. Ireneusza Opackiego)

słowa kluczowe: proza polska XX i XXI wieku, emigracja, intymność, migracja, autobiografia

Poszukiwania badawcze koncentrują się na różnych rodzajach emigracji, tych realnych (wynikających ze zmiany miejsca zamieszkania) i tych metaforycznych (wewnętrznych, mających na celu dotarcie do skrywanych pokładów własnego „ja” i zmierzeniu się z demonami tkwiącymi w podświadomości). Doświadczenia te pokazywane są na przykładzie twórczości pisarzy mających za sobą różne doznania biograficzne (między innymi: Zygmunta Haupta, Zbigniewa Kruszyńskiego, Manueli Gretkowskiej, Artura Leczyckiego, Mikołaja Łozińskiego, Tomasza Piątka, Magdaleny Tulli, Michała Witkowskiego, Brygida Helbig, Joanny Bator, Anny Janko, Kazimierza Brauna, Anny Frajlich, Andrzeja Buszy). Szeroko zakreślony dobór autorów (obejmujący reprezentantów różnych generacji twórczych, zarówno tych sytuujących się w mainstreamie, jak i dziś zapomnianych) ma pokazać różne oblicza i sposoby funcjonalizowania doświadczenia emigracji, które – roboczo – można by podzielić na cztery grupy, czy też precyzyjniej: wyznaczyć cztery zakresy przez nią obejmowane. Byłyby zatem: emigracje realne, emigracje intymne, emigracje literackie i emigracje biograficzne. Nie jest, oczywiście, tak, że poszczególne typy emigracji występują w izolacji. Zwykle mamy do czynienia z uzupełniającym się nakładaniem na siebie co najmniej dwóch zakresów, które tworzą zapętlenia przypominające pogmatwane labirynty. Poruszanie się po nich ma przede wszystkim umożliwić poznanie samego siebie oraz pozwolić na (auto)terapeutyczne oswojenie traumatycznych przeżyć, takich jak między inymi: borykania się z poczuciem dojmującej obcości (Haupt, Kruszyński), zmagań z własną kobiecością (Gretkowska, Bator), postmodernistycznego zagubienia w bibliotece (Leczycki), bezskutecznych prób ucieczki od nałogu (Piątek), rekompensacji comming out’owego „wyjścia z szafy” (Witkowski), trudnego uwolnienia się od balastu przeszłości (Łoziński, Janko) czy zaakceptowanie przeszłości, dzięki któremu będzie można żyć „normalnie” (Tulli). Współcześni pisarze, podrzucając i równocześnie myląc tropy biograficzne, podejmują wysiłek autopromocyjny (Gretkowska, Leczycki, Piątek, Witkowski). (I)grając z własnymi życiorysami, balansują na granicy rzeczywistości i fikcji. W konsekwencji wiążące się z tym odsłanianie swojej intymności budzi wątpliwości. Niemniej, owo swoiste wyprzedawanie własnej prywatności, z jakim w przypadku wyżej wymienionych autorów mamy do czynienia, pomaga skomunikować się ze swoim dawnym „ja”.

Accessibility