„Musical – migracje gatunku w wymiarze globalnym i lokalnym”

dr Jacek Mikołajczyk (Zakład Teatru i Dramatu, Instytut Nauk o Kulturze i Studiów Interdyscyplinarnych)

W ostatnich latach obserwujemy bezprecedensowy w dotychczasowej historii teatru muzycznego w Polsce wzrost popularności musicalu. Przejawia się on w zwiększonej liczbie musicalowych premier w teatrach muzycznych i dramatycznych, w zmianie profili dotychczasowych teatrów operetkowych na musicalowe, w ekspansji tzw. megamusicalu, będącego najtrudniejszym pod względem produkcyjnym typem musicalu, w rozwoju tzw. przemysłu musicalowego, wreszcie w zwiększonej liczbie polskich propozycji repertuarowych z tego gatunku. Rynek popularnego teatru muzycznego w naszym kraju dojrzał, a nawet wstąpił na nowy etap rozwoju. Pozostając w żywym kontakcie z światowymi ośrodkami musicalowymi, polscy twórcy są obecnie w stanie włączyć się do globalnego obiegu musicalu, prezentując wielkie widowiska muzyczne oparte na najważniejszych i najgłośniejszych tytułach gatunku i – zwłaszcza jeśli chodzi o inscenizację – nie odbiegając poziomem artystycznym co najmniej od globalnej średniej. Polskie teatry muzyczne, które wyrosły wprost z peerelowskich państwowych teatrów operetkowych, po dosyć burzliwym okresie lat 90. ubiegłego wieku, kiedy pozostawały zawieszone pomiędzy operetkową tradycją repertuarową a broadwayowskim musicalem, wypracowały własną drogę, w której łączą funkcje teatru miejskiego, zaspokajającego potrzeby kulturalne społeczności lokalnej, z bardziej charakterystycznym dla musicalu modelem rynkowym. Niejako w opozycji do dominującego czy stanowiącego obiekt aspiracji nurtu broadwayowskiego w polskich teatrach muzycznych, rozwijała się z kolei i rozwija twórczość rodzima, w ramach której należy wyróżnić przede wszystkim działalność Wojciecha Kościelniaka, który jako pierwszy zaproponował w Polsce oryginalną, autorską formułę teatru muzycznego o wysokich ambicjach artystycznych, aspirującego do miana teatralnego komentarza do rozgrywających się na naszych oczach procesów historycznych, społecznych i kulturowych, a przy tym – bez obniżania artystycznej poprzeczki – niezwykle popularnego wśród widzów.

Na tych trzech poziomach analizować można obecnie funkcjonowanie musicalu w Polsce: dynamiczna relacja z musicalem jako gatunkiem globalnym; hybrydyczna struktura organizacyjno-ekonomiczna polskich teatrów muzycznych rozpiętych między modelem kulturotwórczym a rynkowym; oraz oryginalna twórczość muzyczno-teatralna jako kontrpropozycja wobec gatunkowego kanonu. Taki też jest najogólniej ujęty cel mojego projektu badawczego: badanie musicalu w Polsce jako specyficznego przypadku lokalnego funkcjonowania gatunku o oddziaływaniu globalnym, w kontekście przemian ekonomicznych i kulturowych w Polsce po 1989 roku.

W ramach projekty interesują mnie szczególnie takie zagadnienia, jak:

  • kształtowanie się i funkcjonowanie „kanonu” musicalu i jego specyficzna postać w Polsce,
  • recepcja światowego musicalu w Polsce w odniesieniu do 1) muzycznego kanonu; 2) modeli produkcji; 3) konkretnych inscenizacji,
  • relacja między musicalem filmowym i scenicznym w kontekście tendencji w inscenizacji musicali w Polsce,
  • kształtowanie się specyficznego modelu produkcji musicalu w Polsce w odniesieniu do wzorców „zachodnich”,
  • rodzima polska twórczość musicalowa i muzyczno-teatralna,
  • musical jako specyficzna forma teatru popularnego, w relacji do jego historycznych uwarunkowań w Polsce,
  • komercyjny wymiar musicalu w Polsce,
  • inscenizacje „non-replica” światowych tytułów musicalowych w Polsce, ze szczególnym uwzględnieniem dzieł nowych i najnowszych.

 

Accessibility