„Historia kina niemieckiego, ze szczególnym uwzględnieniem kina Trzeciej Rzeszy oraz kinematografii niemieckich w latach 1960–1982”

prof. zw. dr hab. Andrzej Gwóźdź (Zakład Filmoznawstwa i Wiedzy o Mediach, Instytut Nauk o Kulturze i Studiów Interdyscyplinarnych)

Celem badań jest spojrzenie na kino faszystowskie jako zjawisko społeczno-kulturowe, unurzane wprawdzie bez reszty w polityce, mimo wszystko jednak stanowiące fenomen warty zbadania także w optyce antropologiczno-kulturowej. Tym bardziej, że kinematografia Trzeciej Rzeszy w dwunastoletnim okresie swojego istnienia wydała repertuar filmowy na tyle zróżnicowany pod względem tematycznym i estetycznym, tak bogaty jeśli chodzi o różne strategie komunikacyjne, że powtarzanie wyłącznie ideologiczno-politycznego kodu lektury kina tamtego czasu nie sprzyjałoby rozpoznaniu jego istotnych charakterystyk. Nie chodzi zatem wyłącznie o syndrom eskapizmu, bez trudu do zidentyfikowania w twórczości intencjonalnie rozrywkowej, ale generalnie o pewną regułę przyjemnościową reprezentowaną przez kino tamtego czasu – niezależnie od stopnia upolitycznienia filmów i pełnionej przez nich funkcji propagandowej. Bo przecież widzowie wszystkich tych utworów zaprogramowani byli na „oglądanie przyjemności”, których nie skąpiła im hitlerowska propaganda. Dotyczyło to zwłaszcza wyrafinowanych pod względem widowiskowym i skutecznych ze względów ideologicznych filmów Veita Harlana, które w konwencji sentymentalno-przygodowej tworzyły kanon dobrze skrojonego kina popularnego, bezbłędnie trafiającego w horyzont oczekiwań tamtej widowni (lansując zarazem życzeniowy typ „aryjskiej” bohaterki), propagandowych dokumentów Leni Riefenstahl, podgrzewających do walki filmów o tematyce wojennej czy antysemickiej.

Permanentne kwerendy i studia w berlińskiej Deutsche Kinemathek pozwalają na systematyczne i kompleksowe zbadanie uwarunkowań społeczno-politycznych oraz artystycznych i kulturowych dwóch kinematografii niemieckich. Rezultatem prowadzonych badań będzie obszerne opracowanie poświęcone głównie zjawiskom nowofalowym w kinie RFN i NRD. Przyjęta cezura wynika, z jednej strony, ze wzrostu nastrojów reformatorskich w kinie zachodnioniemieckim na przełomie piątej i szóstej dekady stulecia, powodowanych sprzeciwem wobec dominujących stylów, poetyk, ale i zasad produkcyjno-dystrybucyjnych (Heimatfilmy, produkcje Artura Braunera) oraz z faktu tragicznej śmierci „lokomotywy” owych przemian, Rainera Wernera Fassbindera, w roku 1982, z drugiej strony. Badam szczegółowo dramaturgię tych zjawisk (także w kontekście kina europejskiego, zwłaszcza francuskiej Nowej Fali), opisywaną zwykle jako przekształcanie się Młodego Filmu Niemieckiego w Nowe Kino Niemieckie, próbuję zrekonstruować społeczną oraz instytucjonalną aurę dokonujących się przeobrażeń oraz ocenić ich moc sprawczą w kulturze filmowej Niemiec Zachodnich, a także przyglądam się poboczom „głównego nurtu” pooberhauseńskiej rewolty (Jean-Marie Straub i Danièle Huillet). Wiele miejsca w badaniach poświęcam analizie–interpretacji sztandarowych dzieł „oberhauseńczyków” i spadkobierców Manifestu, wskazując nie tylko na ich genezę, ale i życie w przestrzeni społecznej ówczesnego kina, zwłaszcza na rolę festiwali filmowych w promocji nowej świadomości filmowej Niemców.

Accessibility