„Gościnność jako praktyka kulturowa”

dr Adam Pisarek (Zakład Teorii i Historii Kultury, Instytut Nauk o Kulturze i Studiów Interdyscyplinarnych)

W ramach tematu badawczego Uniwersalne i kontekstualne uwarunkowania zjawisk kulturowych: opis, analiza, interpretacja prowadzone są badania na temat gościnności, rozumianej jako praktyka kulturowa przyjmująca różnorodne formy w wielu kulturach świata, lecz jednocześnie będąca zawsze odpowiedzią na to samo pytanie: jak w przestrzeni traktowanej jako swoja, przyjąć osobę uznawaną za obcą?

Głównym celem przedsięwzięcia jest odnalezienie wyróżników gościnności polskiej wywiedzionych z analizy zjawisk kulturowych rozpiętych pomiędzy konkretem kontekstualnie znaczących gestów i wydarzeń a abstrakcją ewokowaną przez pojęcie. Z tego też względu badania skupiają się na tych wzorcach, które tworzą lokalny wariant praktykowania gościnności w jednej z podpszczyńskich wsi – Łące, a jednoczenie znajdują swoje odzwierciedlenie w związkach semantycznych i syntagmatycznych wpisanych w język literacki. Prowadzone analizy dotyczą zakodowanych w tym języku oraz w lokalnych normach etykietalnych, wzorach osobowych, wartościach i wielowariantowych scenariuszach selekcji i recepcji gości, zasad i znaczeń organizujących konceptualizacje związanych z gościnnością aspektów ładu społeczno-kulturowego.

Zakres badań został ograniczony do dwóch podstawowych kręgów: szerokiego spektrum opracowań słownikowych, które służyły rekonstrukcji modelu istniejącego w języku oraz do przestrzeni jednej wsi o złożonej i długiej historii. Taki wybór podporządkowany został jednak logice przedmiotu badań i miał pozwolić na osiągnięcie podstawowego celu – zrekonstruowania nie tylko i wyłącznie synchronicznego, współczesnego, zawieszonego w próżni modelu gościnności, ale także umocowanie go w trwałych wzorcach myślenia i działania, które kształtowały się przez wiele wieków. Perspektywa ta pozwala zauważyć zarówno to, co w dzisiejszych formach gościnności jest wynikiem współczesnych przemian, jak i to, co stanowi jedynie rekontekstualizację obecnych od bardzo dawna schematów i wyobrażeń.

Druga warstwa trwających właśnie badań dotyczących gościnności łączy się z analizą archiwum dyskursu antropologii kulturowej i ogniskuje na śledzeniu procedur kontroli i ograniczania dyskursu, a także na systemach wykluczania i przyjmowania wypowiedzi w jego obręb, sposobach budowania kryteriów prawdziwości i fałszu, wnętrza i zewnętrza. Gościnność w tej części projektu staje się narzędziem, które pozwala przedstawić pewne cechy i modalności archiwum a przez to zreinterpretować wybrane wątki z zakresu historii dyscypliny antropologicznokulturowej.

Accessibility