„Wyrazy funkcyjne w szkole”

mgr Aleksandra Zok-Smoła (Katedra Dydaktyki Języka i Literatury Polskiej)

Problematyka badań dotyczy sposobu operowania wyrazami funkcyjnymi (przyimkami, zaimkami, spójnikami i partykułami) w rzeczywistości szkolnej na przestrzeni XX i XXI wieku. Zagadnienie to ma charakter złożony i wielowątkowy: z jednej strony jest to przegląd obowiązujących dawniej i współcześnie dokumentów, programów nauczania i podręczników, z drugiej zaś – empiryczne badanie wiedzy i umiejętności uczniów w omawianym zakresie.

Fundamentem przeprowadzonych analiz dokumentów oświatowych, programów szkolnych, podręczników do kształcenia językowego oraz publikacji metodycznych jest synchroniczny i diachroniczny (sięgający początków XX wieku) opis systemu językowego, ze szczególnym uwzględnieniem wyrazów funkcyjnych. Przywoływane zagadnienie przedstawiane jest także z punktu widzenia lingwistyki stosowanej ze wskazaniem błędów i trudności związanych z używaniem pomocniczych wyrazów gramatycznych.

Celem prowadzonych badań jest określenie zasobu wiedzy dotyczącego przyimków, zaimków, spójników i partykuł w praktyce szkolnej dawniej i dziś. Porównanie zawartości merytorycznej tekstów informacyjnych zawartych w podręcznikach pozwala na wskazanie podobieństw i różnic dotyczących treści kształcenia przewidywanych do realizacji na przestrzeni XX w. oraz dokonujących się aktualnie zmian programowych. W ten sposób ujawnione zostały także elementy wchodzące w skład struktury opisów poszczególnych części mowy – jego składniki obligatoryjne i fakultatywne. Przegląd dawnych i aktualnie obowiązujących podręczników pozwala także na wskazanie ewentualnych braków merytorycznych oraz na uchwycenie korelacji pomiędzy uchybieniami w sposobie konstruowania tekstów informacyjnych a sprawnością językową uczniów w omawianym zakresie.

Ważny składnik badań stanowi wskazanie metodycznych aspektów wprowadzania wiedzy dotyczącej będących przedmiotem pracy części mowy oraz ujawnienie panujących dawniej i dziś tendencji w zakresie konstruowania pytań i poleceń wchodzących w skład komponentu zadaniowego podręczników.

Podstawą materiałową badań są także dane pochodzące z przeprowadzonego na III etapie kształcenia (w szkole gimnazjalnej) testu, który sprawdza zarówno stan wiedzy, jak i umiejętności uczniów w omawianym zakresie. Zakładając, iż zgodnie z obowiązującą Podstawą programową kształcenia ogólnego systematyczny kurs gramatyki kończy się w gimnazjum, można przypuszczać, że wiedza i umiejętności w obszarze pomocniczych wyrazów gramatycznych, które ma uczeń po zakończeniu nauki na III etapie kształcenia, stanowią docelowy zasób kompetencji przeciętnego użytkownika polszczyzny. Poza zadaniami sprawdzającymi umiejętność rozpoznawania będących przedmiotem badań części mowy, sprawdzana jest również umiejętność ich klasyfikowania, doboru oraz funkcjonalnego wykorzystania.

Wnioski z badań powinny wskazać wytyczne do wprowadzania efektywnych zmian w podstawie programowej i dokumentach szkolnych (w zakresie wyrazów funkcyjnych), by skuteczniej wpływać na podnoszenie sprawności językowej młodzieży szkolnej.

 

 

Accessibility