„Rodzajnik francuski w ujęciu kognitywnym”

dr hab. Katarzyna Kwapisz-Osadnik (Zakład Językoznawstwa Stosowanego i Translatoryki, Instytut Języków Romańskich i Translatoryki)

Funkcjonowanie rodzajnika jest niezwykle interesującym zagadnieniem i pomimo wielu opracowań nadal budzi ogromną ciekawość badawczą. Interesującym zjawiskiem związanym z funkcjonowaniem rodzajnika jest możliwość jego pominięcia, co charakteryzuje zwłaszcza tytuły i nagłówki prasowe, np. France: un nouveau cimetière dégradévsInde: nouveau viol collectif. Wiele kontekstów dopuszcza możliwość użycia różnych rodzajników, np. Je bois du café vs Je bois un café vs Je bois le café.

Projekt zakłada zbadanie użycia rodzajników i przypadku ich pominięcia w ujęciu kognitywnym, tj. poprzez analizę roli struktur percepcyjnych, które aktualizują różne schematy przedkonceptualne w procesie konceptualizacji (obrazowania) sytuacji (Konceptualizacja rozumiana jest za R. Langackerem jako proces tworzenia pewnej ikonicznej struktury sytuacyjnej wraz z równoczesnym konstruowaniem struktury semantycznej). Celem projektu jest wykazanie, że struktury percepcyjne determinują struktury konceptualne i w konsekwencji, struktury leksykalno-gramatyczne. A zatem użycie czy pominięcie rodzajnika w zdaniu będzie rezultatem sposobu przetworzenia struktury percepcyjnej na konceptualną w odniesieniu do takich czynników, jak: 1. schematy przedkonceptualne, 2. poziom akwizycji języka, 3. frekwencja użycia, 4. preferencyjność użycia.

Podsumowując, projekt zakłada zweryfikowanie następujących hipotez badawczych:

1. kategoria rodzajnika aktualizuje się na poziomie poznawczym podczas przetwarzania danych percepcyjnych i zależy od poziomu akwizycji języka; 2. przetwarzanie danych odbywa się w oparciu o schematy przedkonceptualne [przedmiot] i [policzalny / niepoliczalny]; 3. schemat przedkonceptualny [przedmiot] aktywuje procesy kategoryzacji i desygnacji. Kategoryzacja odpowiada identyfikacji pojęciowej, desygnacja zaś jest referencyjna egzystencjalna lub referencyjna jednoznacznie konkretna; 4. użycie rodzajnika determinowane jest, zanim następuje aktualizacja na poziomie wyrażania, brak rodzajnika weryfikuje się na poziomie przedkonceptualnym; 5. rodzajnik nieokreślony jest efektem konceptualizacji wyszczególniającej «policzalnej», rodzajnik określony świadczy o konceptualizacji jednostkowej «policzalnej» (nawet w przypadku klasy identycznych obiektów), brak rodzajnika to rezultat konceptualizacji denominatywnej (jak w przypadku funkcjonowania imion własnych); 6. w przypadku rodzajnika zero, chodzi o jego pominięcie na poziomie konceptualnym, zaś brak rodzajnika weryfikuje się na poziomie przedkonceptualnym.

Accessibility