„Monograficzne opracowanie przedwojennego, nieukończonego słownika ogólnego pt. »Trzaski, Everta i Michalskiego (Nowy) Słownik języka polskiego«”

dr Ewa Ulitzka (Zakład Leksykologii i Semantyki, Instytut Języka Polskiego im. Ireny Bajerowej) 

Monograficzne opracowanie przedwojennego, nieukończonego słownika ogólnego pt. Trzaski, Everta i Michalskiego (Nowy) Słownik języka polskiego (red. T. Lehr-Spławiński, t. I: A–K, t. II: L–N [normalny], Warszawa 1938–1939; dalej: SJPLehr).

Wstępny ogląd słownika oraz lektura nielicznych tekstów na jego temat (słownik nie doczekał się dotąd szczegółowych analiz) przekonują, że SJPLehr niewątpliwie zasługuje na uwagę i wart jest całościowego opisu jako dzieło wartościowe, pod wieloma względami wyprzedzające swoją epokę, a nie w pełni dotąd docenione. Planowana wieloaspektowa analiza SJPLehr pozwoli, mam nadzieję, na wypełnienie pewnej luki w historii polskiej leksykografii XX wieku.

Podstawowym zadaniem jest analiza SJPLehr z czysto leksykograficznego punktu widzenia, a zatem opis warsztatu leksykograficznego, bogatej mikrostruktury słownika i sposobu realizacji poszczególnych jego elementów. Wiele będzie przy tym okazji, by zauważyć nowatorstwo zastosowanych w SJPLehr rozwiązań na tle ówczesnych przedsięwzięć leksykograficznych, co starałam się już pokazać na przykładzie informacji gramatycznej.

Kolejnym istotnym elementem opisu będzie prześledzenie, na ile analizowany słownik odzwierciedla i wykorzystuje ówczesną wiedzę językoznawczą (zwłaszcza gramatyczną i etymologiczną) oraz w których miejscach musi siłą rzeczy nadrabiać braki w ówczesnej teorii lingwistycznej (i jak autorzy sobie z tym radzą).

Zgodnie z najnowszymi postulatami metaleksykograficznymi (zob. np. prace Mirosława Bańki czy Ewy Rudnickiej) opis zostanie poszerzony przez osadzenie SJPLehr w kontekście epoki, w której powstawał, czyli w kontekście historycznym, społecznym i kulturowym Polski przedwojennej, i próbę pokazania leksykograficznego obrazu świata, zawartego w tym słowniku.

 

Accessibility