„Przekład jako narzędzie transferu wiedzy i kultury. Bibliometryczna analiza międzynarodowego obiegu książek”

dr Anna Seweryn (Zakład Zarządzania Informacją, Instytut Bibliotekoznawstwa i Informacji Naukowej)

Ważnym wyznacznikiem tożsamości kulturowej książki jest język wydania, który może być postrzegany jako jeden z czynników decydujących o pozycji danej publikacji w obrębie uniwersum piśmiennictwa. Zasięg języka wydania wyznacza orbitę społecznego oddziaływania książki, nadając jej wymiar lokalny, regionalny, narodowy, wielonarodowy bądź powszechny. Jednym z najbardziej efektywnych narzędzi przekraczania bariery językowej na rynku wydawniczym są przekłady, którym przypisuje się duże znaczenie kulturotwórcze i traktuje jako ważne medium kontaktu języków i kultur – zarówno w aspekcie wzbogacania własnej kultury piśmienniczej poprzez czerpanie z obcego dorobku intelektualnego, jak i jako narzędzie inicjowania zagranicznej recepcji twórczości rodzimej. Pozwalając na współudział piśmiennictwa różnych narodów w światowym obiegu szeroko rozumianej kultury, przekłady sprzyjają szerszej wymianie wiedzy, wartości, tradycji i sztuki – są zatem istotnym elementem procesu kształtowania i kultywowania wspólnego dziedzictwa kulturowego ludzkości. Interesujący układ odniesienia dla opinii o doniosłej społecznej roli przekładów mogą stanowić wyniki badań ilościowych przeprowadzonych na podstawie danych bibliograficznych o książkach tłumaczonych. Kompleksowa analiza bibliometryczna światowego rynku książki tłumaczonej pozwala na zdiagnozowanie stanu i ewolucji międzyjęzykowej komunikacji piśmienniczej dokonującej się za pośrednictwem książek – wskazanie dynamiki, struktury geograficznej, językowej i tematycznej produkcji wydawniczej przekładów oraz najczęściej tłumaczonych autorów książek. W świetle prowadzonych badań rola przekładów jako instrumentu zrównoważonego dialogu kultur, mimo ogromnego potencjału w tym zakresie, jest ograniczona. Istotnymi czynnikami wywierającymi wpływ na kierunki i zakres międzynarodowych przepływów piśmiennictwa w przekładach wydają się być procesy globalizacji i konwergencji kulturowej, a także międzynarodowa sytuacja społeczno-gospodarczo-polityczna. Jednocześnie wiele obserwacji świadczy o relatywnie dużej różnorodności w obrębie światowego rynku książki przekładowej oraz o nierównomiernej dynamice jego ewolucji. Wnioski z badań nie umniejszają znaczenia przekładu jako podstawowego instrumentu wymiany myśli i doświadczeń między różnojęzycznymi narodami – świadczą natomiast o tym, że rynek książki tłumaczonej, podobnie jak w ogóle sfera kultury, jest obszarem konkurencji, rywalizacji i dominacji w stopniu nie mniejszym niż na przykład ekonomia czy polityka.

 

Accessibility