„Możliwości zastosowania substancji grzybobójczych z praktyki rolniczej do ochrony zbiorów bibliotecznych”

dr Agnieszka Bangrowska, mgr Tadeusz Maciąg (Zakład Bibliotekoznawstwa, Instytut Bibliotekoznawstwa i Informacji Naukowej)

W praktyce rolniczej powszechnie stosowane są zabiegi opryskowe upraw roztworami, zawierającymi substancje o selektywnej biologicznej aktywności. Te, które wykazują aktywność grzybobójczą, to tzw. fungicydy. Wielosezonowe stosowanie tej samej substancji lub jego homologu doprowadza do wyizolowanie linii odpornych na jego działanie i zmusza do kosztownych poszukiwań nowych substancji, dla których procedura rejestracyjna jest czasochłonna i restrykcyjna, szczególnie w zakresie ewentualnych zagrożeń higieniczno-sanitarnych i toksykologicznych. Wywołany zjawiskiem odporności spadek aktywności rzędu kilku procent w odniesieniu do areału ochranianych upraw jest poważnym problemem ekonomicznym, wyrażającym się wymiernymi stratami w wielkości produkcji z jednego hektara. Taka obniżka aktywności biologicznej nie jest przeszkodą w wykorzystaniu tych substancji w praktyce pozarolniczej, co ma miejsce szczególnie w szeroko rozumianej higienie sanitarnej. W przypadku fungicydów taka możliwość rysuje się w ochronie książki zabytkowej. Materiał, z którego jest ona zbudowana, sprawia, że jest ona szczególnie zagrożona mikrobiologicznie, poprzez infekcję chorób pochodzenia wirusowego oraz grzybowego.

Celem pracy jest przebadanie grupy fungicydów, jeszcze perspektywicznych w praktyce rolniczej, pod kątem ich przydatności w ochronie książki zabytkowej. Do badań wytypowano fungicydy z grupy pochodnych asymetrycznego triazolu, których mechanizm biologicznej aktywności polega na inhibicji ergosterolu, substancji budulcowej błony komórkowej. Cechą strukturalną tych substancji są także obecne centra asymetrii, które sprawiają, że są to zazwyczaj mieszaniny stereoizomerów, wykazujące zróżnicowaną aktywność biologiczną. Aby biologiczną aktywność proponowanych do badań fungicydów odnieść do książki zabytkowej należy wykonać badania podstawowe, polegające na wyznaczeniu tzw. współczynników ED50¬, a więc dawek tych substancji dla poszczególnych patogenów, dla których połowa populacji ulega zniszczeniu. To stanowi podstawę do wyznaczenia stężenia cieczy roboczej, zapewniającej wymaganą skuteczność ochronną, którą należy opryskać z określoną wydajnością dyszy, powierzchnie ochranianego materiału: papieru, pergaminu, skóry czy tkaniny.

 

Accessibility