„Książka dawna w klasztorach Pierwszej Rzeczypospolitej”

dr hab. Jolanta Gwioździk (Zakład Historii Książki i Bibliotek, Instytut Bibliotekoznawstwa i Informacji Naukowej)

W polskim i europejskim piśmiennictwie naukowym coraz większe zainteresowanie budzą zagadnienia kultury zakonnej, podejmowane głównie przy okazji analiz z zakresu literatury, sztuki, muzyki, dziejów obyczajowości i mentalności oraz historii Kościoła i zakonów. W dziejach dawnej Rzeczypospolitej zakony stanowiły trwały element życia społecznego, religijnego, artystycznego, a zarazem istotny czynnik przemian kulturowych. Klasztory stawały się miejscem rozpoczynającej się już w nowicjacie inicjacji i edukacji czytelniczej (nauka czytania i pisania), były instytucją wyboru literackiego (dzięki ustalonemu kanonowi lektur czy formom mecenatu), jego zabezpieczenia (dostęp do tekstów, związany z zajmowanym w klasztorze stanowiskiem) oraz kontroli (gromadzenie określonej literatury, wyznaczony czas na lekturę). Tutaj organizowano rękopiśmienne utrwalanie i inicjowano oraz opłacano druk książek, ich obieg oraz indywidualny i zbiorowy odbiór w konwencie, kościele bądź przyklasztornej szkole.

Podejmowane od wielu lat badania kultury książki mają na celu analizę procesów bibliologicznych, takich jak tworzenie, obieg i odbiór tekstów w środowisku zakonnym. Zwłaszcza zwraca się uwagę na gromadzone, kopiowane i czytane książki oraz zasady organizacji bibliotek w żeńskich klasztorach. O zawartości księgozbiorów konwenckich świadczą zachowane egzemplarze książek, zwłaszcza noty proweniencyjne, dedykacje, podpisy, biblioteczne znaki własnościowe i wszelkie ślady lektury (uwagi marginalne, przekreślenia, podkreślenia, uzupełnienia, zamazywania, zdobienia). Projekt zakłada ich rejestrację, opracowanie i analizę, a zwłaszcza próbę ustalenia kanonu tekstów, funkcjonujących w obiegu klasztornym. Jednocześnie badany jest społeczny kontekst tych zagadnień, wymagający analizy życia intelektualnego konkretnego konwentu i szerzej zakonu, związanej z przynależnością do określonej reguły, charakterem przyjętej duchowości i prowadzoną działalnością oraz określenia kontaktów, wpływów i interakcji ze środowiskiem kościelnym i świeckim. Opracowanie wyników badań zostanie przedstawione w kilku grupach problemowych, w których zostaną omówione m.in. podstawy normatywne funkcjonowania książki i lektury oraz obieg i odbiór tekstów w środowisku zakonnym.

 

Accessibility