„Biblioteka Poturzycka i biblioteka Muzeum im. Dzieduszyckich we Lwowie w kulturze naukowej Lwowa doby autonomicznej”

dr Jerzy Reizes-Dzieduszycki (Zakład Historii Książki i Bibliotek, Instytut Bibliotekoznawstwa i Informacji Naukowej)

Projekt dotyczy bezpośrednio dwóch z pośród najmniej zbadanych polskich bibliotek naukowych na kresach wschodnich dawnej Rzeczypospolitej, a mianowicie: Biblioteki Poturzyckiej Dzieduszyckich oraz biblioteki naukowej Muzeum im. Dzieduszyckich we Lwowie. Biblioteka Poturzycka, utworzona ok. 1815 roku przez Józefa Kalasantego Dzieduszyckiego (1776-1846) ze względu na miejsce w życiu naukowym miasta, wyznaczone przez bogaty księgozbiór, krąg użytkowników określony zasięgiem oddziaływania terytorialnego oraz długim okresem działalności, obejmującym lata autonomii galicyjskiej oraz dwudziestolecia międzywojennego, zalicza się do ważniejszych obiektów badawczych, wymagających głębszej refleksji księgoznawczej uwzględniającej historyczne i kulturowe tło epoki. Analizie podlegać będą zatem nie tylko ustalenia stricte księgoznawcze wyznaczane przez okoliczności powstania i etapy rozwoju księgozbioru bibliotecznego, czy charakterystykę formalnowydawniczą i treściową kolekcji, lecz także krąg współtwórców tworzących księgozbiór oraz osób uczestniczących w tym procesie w sposób pośredni, bądź bezpośredni, mecenasów, bibliotekarzy i użytkowników.

Zwracamy uwagę na zachowania oraz funkcje społeczne środowisk skupionych wokół Biblioteki Poturzyckiej i biblioteki naukowej Muzeum im. Dzieduszyckich we Lwowie w kontekście ówczesnej kultury i życia naukowego miasta. Przedmiotem obserwacji jest także problematyka miejsca badanych instytucji w środowisku naukowym Lwowa i kulturze polskiej w ogóle oraz relacje z innymi podobnego typu placówkami na terenie Galicji i innych ziem polskich, pozostających pod zaborami.

Przedmiotem uwagi staje się również szersza refleksja nad miejscem bibliotek wielkoziemiańskich w systemie mecenatu naukowego Lwowa okresu autonomicznego, wieloaspektowa działalność kręgu twórców Biblioteki Poturzyckiej oraz Muzeum im. Dzieduszyckich we Lwowie na polu wspierania nauki i kultury polskiej w tym inicjatywy wydawnicze Muzeum jako instytucji komunikacji naukowej.

Przy tej okazji podejmiemy próbę ukazania historycznego i kulturowego tła mecenatu ziemiaństwa na ziemiach polskich pozostających pod zaborami, które w dużym stopniu stało się nie tylko depozytariuszem dawnych tradycji narodowych, lecz czynnie uczestniczyło w przemianach społecznych w celu podniesienia poziomu gospodarczego i cywilizacyjnego oraz kulturalnego ogółu mieszkańców. Zajmujemy się także zagadnieniem miejsca inicjatyw tworzenia placówek bibliotecznych i muzealnych w ramach charakteryzowanego zjawiska. Jedynie niewielka część omawianej warstwy społecznej reprezentująca wielką własność ziemską, posiadała środki pozwalające na poważniejsze inwestycje na cele społeczne. Będziemy zastanawiać się nad przyczynami tego rodzaju postaw prospołecznych występujących wśród członków rodzin należących do dawnej magnaterii polskiej i bogatego ziemiaństwa, którzy zachowali majątki oraz przywileje stanowe w warunkach systemów polityczno-prawnych państw zaborczych, uzyskując tytuły arystokratyczne, które w I Rzeczypospolitej przyznawano niezmiernie rzadko. Wbrew opiniom ziemiaństwo nie było, szczególnie w Galicji, warstwą jednolitą kulturowo, narodowościowo, czy majątkowo. Przeważali drobni właściciele ziemscy niekoniecznie rekrutujący się spośród dawnej szlachty, bowiem dzięki liberalnemu ustawodawstwu galicyjskiemu po 1864 r. w zakresie obrotu ziemią, jej nabywcami mogli zostać przedstawiciele innych grup społecznych, a nawet narodowościowych i wyznaniowych, jednak wielka własność ziemska pozostała w przeważającej części w polskich rękach.

Accessibility