Najczęściej zadawane pytania (191) Ortografia (466) Interpunkcja (161) Wymowa (61) Znaczenie (176) Etymologia (255) Historia języka (21) Składnia (254) Słowotwórstwo (101) Odmiana (268) Frazeologia (109) Poprawność komunikacyjna (196) Nazwy własne (312) Wyrazy obce (62) Różne (144) Wszystkie tematy (2586)
w:
Uwaga! Można wybrać dział!
Ortografia2014-10-14
Czy nazwę wirus Ebola pisze się małą czy wielką literą?
Jako że nazwa pochodzi od nazwy własnej: kongijskiej rzeki Ebola, w której okolicach po raz pierwszy opisano występowanie tego wirusa, początkowo pisano Ebola wielką literą. Nazwy jednak odrywają się od swych korzeni i w codziennym, potocznym, a nawet specjalistycznym (tu: medycznym) użyciu przestajemy je kojarzyć z nazwami własnymi, czego dowodem są także potoczne nazwy chorób pochodzące od nazwisk ich odkrywców: parkinson, alzheimer, heinemedina. Z tego powodu upowszechnia się pisownia ebola pisaną małą literą i taką odnotowują już jako jedyną współczesne słowniki („Uniwersalny słownik języka polskiego”, „Wielki słownik ortograficzny PWN”), podobnie jak potocznych nazw bakterii, takich jak np. coli, helicobacter (zob. „Mały słownik użycia wielkich liter w polskich tekstach” Aldony Skudrzyk i Krystyny Urban).
Nazwa ebola jest także w polszczyźnie odmienna według wzorca typowego dla rzeczowników żeńskich: DCMs. eboli, B. ebolę, N. ebolą.
Katarzyna Wyrwas
Ortografia2014-10-06
W ostatnim czasie rozpowszechniło się, również w literaturze naukowej, pisanie rzeczownika Głusi wielką literą, w sytuacji gdy termin ten odnosi się do mniejszości językowo-kulturowej, czyli tzw. natywnych użytkowników języka migowego. Czy z punktu widzenia poprawności ortograficznej poprawny jest taki zapis?
Pisownia wyrazu głuchy (w znaczeniu rzeczownikowym, jako nazwy osoby tzw. głuchej kulturowo) wielką literą jest nacechowana ideologicznie. Stosowana jest ona wśród osób, które uważają, że głusi stanowią mniejszość językowo-etniczną. Przyjmują oni, że pisownia wielką literą odróżnia głuchych kulturowo (tzw. prawdziwych głuchych) od innych (w domyśle: gorszych) głuchych. W skrajnych ujęciach tematu osoba kulturowo głucha może fizycznie słyszeć (chodzi o słyszące dzieci głuchych rodziców, w ujęciach tradycyjnych osoby takie nazywane są CODA – od ang. Child of Deaf Adults). Osoby opowiadające się za taką pisownią sugerują, że należałoby tu zastosować regułę 18.9 zasad pisowni polskiej: „Wielką literą piszemy nazwy członków narodów, ras, szczepów” („Wielki słownik ortograficzny PWN”). Wydaje się to jednak zbytnim rozszerzeniem tej reguły ortograficznej.
W niektórych publikacjach (np. wydawanych przez duszpasterstwa niesłyszących) pisownia słowa głuchy wielką literą podyktowana jest względami uczuciowymi – jest swego rodzaju wyrazem szacunku dla tej społeczności. Nie spotyka się tam jednak rozróżnienia na osoby kulturowo głuche i „innych” głuchych, a rzeczownik odnosi się do wszystkich osób z uszkodzonym słuchem. Pisownia taka nie powinna mieć jednak zastosowania w ujęciach badawczych i naukowych.
Alicja Podstolec
Ortografia2014-03-23
Jak pisać słowo policja – małą czy wielką literą? „Słownik języka polskiego” podaje pisownię małą literą.
„Uniwersalny słownik języka polskiego PWN” pod red. S. Dubisza zawiera hasło policja w znaczeniu «organ państwowy zorganizowany w sposób wojskowy, powołany do ochrony porządku i bezpieczeństwa publicznego», uwzględnia także znaczenie «funkcjonariusze tego organu» oraz potoczne «budynek mieszczący urząd tego organu, posterunek policji, komenda policji». W tych znaczeniach rzeczywiście obowiązuje pisownia małą literą. Z podobnym ujęciem spotykamy się w „Wielkim słowniku ortograficznym PWN” pod red. E. Polańskiego.
Hasła te nie obejmują niestety użycia tego rzeczownika w funkcji nazwy własnej, którą należy pisać wielką literą: Policja (organ utworzony na mocy Ustawy o Policji z 6 kwietnia 1990 roku). Jedynie „Mały słownik użycia wielkich liter w polskich tekstach” Aldony Skudrzyk i Krystyny Urban wyraźnie zaleca pisownię wielką literą w przypadku, gdy mamy do czynienia z nazwą własną, np. Policja Polska Generalnego Gubernatorstwa, Policja Plebiscytowa, Komendant Główny Policji. Nazwy te funkcjonują podobnie jak nazwy własne innych organów: Straż Miejska, Milicja Obywatelska, Straż Graniczna itp.
Katarzyna Wyrwas
Ortografia2013-12-20
Proszę o wskazówkę i wyjaśnienie, jak mam napisać słowo pułkownik, gdy chodzi o książkę, która zalega na bibliotecznej półce i jest bardzo rzadko wypożyczana. Zastosowałam pisownię określającą stopień wojskowy i zostałam za to mocno skrytykowana. Podejrzewałam, że robię błąd, ale nie miałam pomysłu na inny zapis. Proszę napisać, jak wyróżnić słowo żartobliwe, w którym błąd ortograficzny jest celowy.
Poprawny zapis to półkownik, ponieważ wyraz pochodzi od rzeczownika półka i występuje w pierwotnym potocznym znaczeniu ‘film niedopuszczony do rozpowszechniania (odłożony na półkę), głównie ze względów politycznych’ (zob. np. w „Uniwersalnym słowniku języka polskiego” pod red. S. Dubisza). Jak widać, dla tego żartobliwego określenia można znaleźć także nowe zastosowanie odnoszące się do książek, a może również i do innych zalegających na półkach (np. sklepowych) przedmiotów. Efekt humorystyczny osiągamy w tym wypadku nie dzięki zapisowi, lecz dzięki wymowie, która brzmi identycznie jak wymowa nazwy stopnia wojskowego pisanego przez u, bo pochodzącego od rzeczownika pułk.
Omawiane wyrazy, fonetycznie identyczne, odróżnia nie tylko ortografia, lecz także fleksja: pułkownik odmienia się jak podobne rzeczowniki rodzaju męskoosobowego, a półkownik jak rzeczowniki rodzaju męskonieżywotnego, co daje różnice w następujących przypadkach gramatycznych: w bierniku lp. powiemy widzę tego pułkownika, ale już widzę ten półkownik, w mianowniku lm. mamy formy ci pułkownicy, ale te półkowniki, a w bierniku lm. użyjemy form widzę tych pułkowników oraz widzę te półkowniki.
Katarzyna Wyrwas
Ortografia2013-11-18
Jaką literą pisze się przymiotnik Janusowy w połączeniu z oblicze?

Jeśli Janusowy oznaczałoby coś, co do Janusa (czyli staroitalskiego bóstwa o dwu twarzach obróconych w przeciwne strony) należy, jest mu poświęcone, jak np. świątynia, wtedy pytalibyśmy czyja? i ten przymiotnik jako dzierżawczy zapisalibyśmy wielką literą.
Jeśli natomiast mamy do czynienia z przymiotnikiem jakościowym, odpowiadającym na pytanie jaki? , czyli oznaczającym cechę, jak w wymienionym połączeniu przenośnym janusowe oblicze, to obowiązuje pisownia małą literą. Przymiotnik janusowy oznacza ‘dwulicowy, zmienny, zagadkowy’, a związek frazeologiczny janusowe oblicze używany jest w znaczeniu ‘«dwustronny lub dwuznaczny charakter czegoś, dwa aspekty jakiejś sprawy’ (Uniwersalny słownik języka polskiego pod. Red. S. Dubisza).
Katarzyna Wyrwas

Ortografia2013-11-15
Czy poprawna jest pisownia popularno-naukowy?
Poprawna jest pisownia łączna – popularnonaukowy, ponieważ ten złożony przymiotnik składa się z członów nierównorzędnych znaczeniowo, oznaczając ‘popularyzujący naukę’ (a nie równorzędnych ‘popularny i naukowy’, co byłoby powodem do pisania z łącznikiem).
Podobny zapis stosujemy w przypadku przymiotnika historycznoliteracki w znaczeniu ‘odnoszący się do historii literatury’, napiszemy natomiast historyczno-literacki, jeśli coś dotyczy zarówno historii, jak i literatury.
Katarzyna Wyrwas
Ortografia2013-11-01
Czy Las Murckowski napiszemy wielkimi czy małymi literami?
Las Murckowski to nie pierwszy lepszy las, to już nie tylko skrawek przestrzeni w jakiejś dzielnicy (katowickie Murcki), lecz leśny rezerwat przyrody, który chroni pozostałości dawnej Puszczy Śląskiej. Ten status powoduje, że nazwa Las Murckowski odnosząca się do obszaru 102 ha lasu mieszanego w Katowicach powinna być zapisywana wielkimi literami.
Katarzyna Wyrwas

Ortografia2012-06-28
Będąc z zawodu tłumaczem, muszę zwracać szczególną uwagę na poprawność językową. Nie mogę odnaleźć odpowiedzi na nurtujące mnie pytanie. Czy wykorzystanie skrótu j. w znaczeniu ‘język’, np. j. polski jest aby na pewno poprawne? Zadaję to pytanie, ponieważ nie mogę odnaleźć takiej formy skrótu w żadnym z dostępnych słowników, a jedynie skrót jęz.. Dziękuję za ewentualną odpowiedź, wskazanie źródła odpowiedzi.
Skrót j. od formy język może być używany, a notuje go np. Słownik skrótów Józefa Parucha, Warszawa 1992 (wyd. Wiedza Powszechna).
Katarzyna Mazur
Ortografia2012-06-27
Czy w zdaniu wskazano na ryzyko nieosiągnięcia wyniku wyraz nieosiągnięcia należy uznać za rzeczownik odczasownikowi i stosować pisownię łączną?
Tak, nie ma tu innej możliwości.
Katarzyna Mazur
Ortografia2012-06-27
Jak powinno brzmieć zdanie: Jedna po drugiej zmienię rzeczy, które chcę, Jedną po drugiej zmienię rzeczy, które chcę czy Jedne po drugich zmienię rzeczy, które chcę?
Każde z tych zdań jest poprawne.
Katarzyna Mazur
Ortografia2012-05-24
Mam pytanie, jak piszemy słowo niemerytoryczny?
Wyraz merytoryczny oznacza wywodzący się z meritum, a więc z sedna, istotnej sprawy. Pytamy: jaki? − merytoryczny. Wyraz jest przymiotnikiem, a nie[/i> z przymiotnikami piszemy łącznie. A zatem dobrze będzie niemerytoryczny.
Natalia Junkiert
Ortografia2012-05-24
Mam problem z wyrazem niepozbawionego. Proszę o odpowiedź na kontrowersyjne pytanie: czy obie wersje tzn. nie pozbawionego oraz niepozbawionego są prawidłowe?
Słownik ortograficzny zaleca, by nie z imiesłowami przymiotnikowymi pisać łącznie, dlatego bez względu na znaczenie poprawnie będzie, gdy napiszemy niepozbawionego. Dopuszczalny jest jednak również zapis rozdzielny, gdy wyraz ten jest użyty w znaczeniu czasownikowym, np. Jeszcze nie pozbawiony mandatu poseł, zadeklarował odejście z partii.
Daria Sitko
Ortografia2012-02-20
Wiem, że rzeczowniki odsłowne z przeczeniem nie piszemy łącznie, ale potrzebuję potwierdzenia pisowni konkretnych przykładów: niepowierzanie, niewywiązanie, nieusunięcie.
Potwierdzam zatem – przywołane przez Panią przykłady są zapisane dobrze.
Katarzyna Mazur
Ortografia2012-02-20
Wiem, że nazwy wydarzeń lub aktów dziejowych zapisujemy małymi literami. Czy wobec tego dopuszczalna jest pisownia wojna dwóch róż. Czy też jest to wyjątek, który zawsze należy pisać wojna Dwóch Róż.
Nie jest to wyjątek. Mało tego, nie ma w ogóle powodu, by to wydarzenie pisać wielkimi literami, no chyba że zdecydują silne względy uczuciowe. Zdecydowanie dobra jest zatem pisownia wojna dwóch róż.
Katarzyna Mazur
Ortografia2012-02-20
Serdecznie proszę o rozwianie moich wątpliwości. Poprawny zapis to: sms-y, smsy czy SMSy, SMS-y oraz: TV czy tv, Tv.
Dobrze będzie tylko SMS-y lub esemesy oraz tv. (z kropką) lub TV (bez kropki).
Katarzyna Mazur
Ortografia2012-02-20
Jak powinniśmy pisać biznesplan – łącznie czy rozdzielnie; a może obie formy są dopuszczalne?
Poprawnie będzie: biznesplan.
Katarzyna Mazur
Ortografia2012-02-20
Czy możliwe jest zamienne używanie formy zapisu pojęcia kodeksowego tryb przyspieszony/ tryb przyśpieszony? Moja wątpliwość wynika z faktu, iż pomimo że oba warianty zapisu słowa przyśpieszony występują w słowniku, to w kodeksie używany jest wariant tryb przyspieszony – z czego część osób wnioskuje, że tylko ta forma jest prawidłowa.
Możliwe są oba warianty zapisu, czyli zarówno tryb przyspieszony, jak i tryb przyśpieszony.
Katarzyna Mazur
Ortografia2012-01-24
Mam pytanie odnośnie do pisowni słowa wyspy, gdy mam na myśli Wyspy Brytyjskie. Czy taką niepełną nazwę miejscową należy zapisywać wielką czy małą literą? Dla pełnej jasności poniżej pozwalam sobie przytoczyć frapujące mnie przykłady:
1) Polscy lekarze na Wyspach są postrzegani jako wysoko wykwalifikowani specjaliści.
2) Nie łososie, które są największym skarbem wyspy na północno-zachodnim krańcu Europy, ciągną mnie na drugi koniec Starego Kontynentu, a możliwość łowienia pstrągów w pięknych, kredowych jeziorach.
Czy zapis wyspy wielką literą w pierwszym zdaniu jest poprawny, ponieważ pochodzi od Wysp Brytyjskich? W drugim zdaniu skłaniam się ku małej literze, ponieważ tam odbieram to słowo jako pojęcie geograficzne. Uprzejmie proszę o rozwianie moich wątpliwości.
Intuicja Pana nie myli - jest dokładnie tak, jak Pan napisał. Można traktować Wyspy w pierwszym zdaniu jako część nazwy geograficznej Wyspy Brytyjskie, ale też jako pełną nazwę funkcjonującą zamiennie z nazwą Wielka Brytania (zob. tu). W zdaniu drugim istotnie mamy użyte słowo wyspa jako rzeczownik pospolity i dlatego właściwy jest jego zapis małą literą.
Katarzyna Mazur
Ortografia2012-01-17
Czy użyta przeze mnie forma jest poprawna: nie zagrodzony parking - razem czy osobno?
Jeśli napisałaby to Pani razem, na pewno byłoby dobrze, ale można znaleźć uzasadnienie także dla pisowni rozłącznej, zwłaszcza gdyby w teście pojawiło się jeszcze dopełnienie, np. parking nie zagrodzony płotem.
Katarzyna Mazur
Ortografia2012-01-14
Proszę o informację, czy rzeczywiście przyjęta i obowiązująca jest pisownia następujących skrótów.
1) foto. Jan Kowalski (jeżeli Jan Kowalski jest autorem fotografii)
2) fot. ze zbiorów Jana Kowalskiego (pan Kowalski nie jest autorem fotografii, ale właścicielem wykonanego przez kogoś innego zdjęcia).
Chodzi o tę dodatkową literkę o w pierwszym przypadku. Bardzo zależy mi na odpowiedzi. Jest niezbędna przy redagowaniu albumu z licznymi fotografiami.
Nie ma takiego skrótu jak foto., jest natomiast pełny wyraz foto, oczywiście w znaczeniu ‘fotografia’. Chyba najlepiej będzie pisać zawsze Fot. Jan Kowalski oraz Fot. ze zbiorów Jana Kowalskiego (mimo że zalecenia edytorskie są takie, by nie zaczynać wypowiedzi od skrótu - ta zasada nie zawsze jest dobra i redagując podpisy pod zdjęcia moim zdaniem zdaniem nie trzeba się do niej stosować). Nie pisałabym natomiast Foto Jan Kowalski itp., ponieważ foto to słowo potoczne, a w poważnym wydawnictwie albumowym oczekiwalibyśmy języka ogólnego.
Dodam też, że poprawnym skrótem od fotografia jest również fotogr., ale chyba w publikacjach bardzo rzadko się go stosuje.
Katarzyna Mazur

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24