Najczęściej zadawane pytania (207) Ortografia (501) Interpunkcja (168) Wymowa (65) Znaczenie (201) Etymologia (276) Historia języka (21) Składnia (270) Słowotwórstwo (114) Odmiana (287) Frazeologia (116) Poprawność komunikacyjna (207) Nazwy własne (350) Wyrazy obce (68) Różne (147) Wszystkie tematy (2791)
w:
Uwaga! Można wybrać dział!
Ortografia2011-09-22
Sorbento-nawóz czy sorbentonawóz? Jak pisać: z kreską czy bez kreski? Jest nawóz zawierający zarówno składniki pokarmowe, jak również aktywny sorbent, wpływający korzystnie na zmianę właściwości gleb.
Poprawnie będzie sorbentonawóz. Jest to złożenie nadrzędno-podrzędne (jeden człon dookreśla drugi) o obu podstawach rzeczownikowych, zbudowane podobnie do formy żelazobeton ‘beton wzmocniony prętami z żelaza’. Wyrazy tego typu piszemy w ciągu, czyli jako jedno słowo, bez dywizu i bez spacji.
Katarzyna Mazur
Ortografia2011-09-21
Jak napisać poprawnie, wykorzystując cyfrę: 5-cio latki; 5cio latki; 5ciolatki; 5-cio-latki?
Każda zaproponowana forma jest błędna. Jeśli chodzi o zapis cyfrowo-słowny rzeczownika pięciolatki, to jedyną jego poprawną wersją będzie 5-latki.
Katarzyna Mazur
Ortografia2011-09-21
Czy w języku polskim można użyć formy old schoolowy, czy tylko oldschoolowy. Jak można to zastąpić w języku młodzieżowym?
W polszczyźnie mamy ten przymiotnik, ale Wielki słownik ortograficzny PWN notuje go tylko zapisie oldskulowy, choć np. w Słowniku polszczyzny potocznej Macieja Czeszewskiego znajdziemy jako oboczny także zapis oldschoolowy. Wyrażenie *old schoolowy jest utworzone niezgodnie z regułami języka polskiego.
Z moich obserwacji wynika, że forma oldksulowy jest zadomowiona w języku młodzieżowym, nie ma zatem powodu, by jej w odpowiednich sytuacjach unikać.
Katarzyna Mazur
Ortografia2011-09-18
Mam pytanie dotyczące pisowni tytułu „Władca Pierścieni”. Spotkałam się z dwiema wersjami zapisu – pierwsza – jw., w drugim wariancie zaś pierścieni występuje pisane z małej litery. Która wersja jest poprawna?
Aby pozostać w zgodzie z prawidłami polskiej ortografii, należy wielką literą napisać jedynie pierwszy wyraz tytułu, czyli „Władca pierścieni”. Pisownia „Władca Pierścieni” nawiązuje do ortografii angielskiej, w której wszystkie elementy tytułów (oprócz przedimków, przyimków, spójników) pisze się wielkimi literami.
Katarzyna Wyrwas
Ortografia2011-09-05
Jak poprawnie napisać: Nie było w tym tygodniu wuefów czy w-fów?
W normie wzorcowej poprawnie będzie: Nie było WF-ów lub Nie było wf. w tym tygodniu. (Pamiętać przy tym trzeba, aby w miarę możliwości unikać stosowania skrótów na końcu zdania tuż przed kropką, bo nie jest jasne, czy kropka należy do skrótu, czy nie – stąd w drugim przykładzie dopisek po skrócie wf.). W języku potocznym dobrze jest także: Nie było wuefów.
Katarzyna Mazur
Ortografia2011-09-03
Mam pytanie dotyczące pisowni wielką i małą literą przymiotników pochodzących od nazw geograficznych: czy wielką literą piszemy wyraz tylko w przypadku, gdy jest to przymiotnik dzierżawczy, analogicznie jak w przypadku tych utworzonych od imion własnych, odpowiadających na pytanie czyj?, zaś każdy wyraz odpowiadający na pytania jaki?, jaka?, jakie? zapiszemy małą literą, np. brytyjskie i francuskie fregaty (w tym przypadku może właściwe jest postawienie pytania czyje?, a nie jakie?), europejskie wpływy, panowaniem europejskim, brytyjskiej marynarki? A np. wyrażenia państwo polskie czy siły tureckie powinny być prawidłowo zapisane w takiej formie, czy może państwo Polskie i siły Tureckie (czyje?)? Oczywiście podane przykłady nie odnoszą się do wypowiedzi rozpoczynających zdanie.
Wszystkie przymiotniki utworzone od nazw geograficznych piszemy małą literą, niezależnie od tego, na jakie pytania one odpowiadają, np. klimat europejski, armia niemiecka itp. (por. reguła 129 zasad pisowni polskiej), oczywiście pod warunkiem, że nie są one elementami innej nazwy własnej, w tym nazwy geograficznej (np. Kotlina Kłodzka, Wojsko Polskie). A więc dobrze będzie tylko siły tureckie i państwo polskie. Pozostałe przykłady z Pana pytania są zapisane poprawnie. Reguła 69, dotycząca pisowni części przymiotników dużą literą, którą miał Pan w pamięci, odnosi się zatem jedynie do grupy przymiotników dzierżawczych utworzonych od imion własnych (czyli imion i nazwisk).
Katarzyna Mazur
Ortografia2011-08-30
Redaguję magazyn skierowany do pracowników dużej firmy wchodzącej w skład międzynarodowej korporacji. W artykułach często wymieniane są nazwy stanowisk – polskie piszemy małą literą (np. dyrektor finansowy). Problem pojawia się, gdy w jednym tekście wymieniane są stanowiska polskie i obcojęzyczne (np. Global Director). Jaką pisownię zastosować w takiej sytuacji: ujednolicić i wszystkie stanowiska pisać małą literą, czy pozostawić pisownię mieszaną, tzn. polskie stanowiska – małą literą, a obcojęzyczne – wielką?
Zdecydowanie ujednolicałabym pisownię, tak by wszystkie (i polskie, i obce) tytuły stanowisk były notowane tylko małymi literami.
Język angielski ma specyficzną ortografię, ale skoro polscy lingwiści sugerują, by nawet tytuły utworów, które w oryginalnej wersji angielskiej są pisane w całości wielkimi literami, pisać po polsku zgodnie z naszą normą (czyli tylko pierwsze słowo dużą literą), myślę, że w przypadku nazw stanowisk tym bardziej powinniśmy odwoływać się do rodzimych zasad.
Katarzyna Mazur
Ortografia2011-08-30
Chciałabym dowiedzieć się, w jakiej formie powinno być zapisywane wyrażenie key visual (główny motyw graficzny np. w kampanii reklamowej) – dużą czy małą literą.
Zdecydowanie powinno się zapisywać to wyrażenie małymi literami – funkcjonuje ono bowiem jako nazwa pospolita.
Katarzyna Mazur
Ortografia2011-08-30
Jak napisać: niezakwestionowany czy nie zakwestionowany, nieprzekazanie?
Nie z imiesłowami przymiotnikowymi piszemy zasadniczo łącznie (a więc raczej Niezakwestionowane twierdzenie zostało opublikowane w podręczniku). Gdy jednak zależy nam na podkreśleniu czynnościowego charakteru imiesłowu, można, w uzasadnionych wypadkach, napisać cząstkę nie- łącznie (por. Do tej pory nie zakwestionowane twierdzenie na razie jest obowiązujące).
Natomiast nie z rzeczownikami (a właśnie rzeczownikiem jest słowo przekazanie) piszemy razem, czyli nieprzekazanie, ale także niespanie, niemyślenie itd. Oczywiście reguła ta nie obowiązuje np. wtedy, gdy mamy w tekście jakieś wyraźne przeciwstawienie typu nie myślenie, ale spanie – wówczas, jak widać w przykładzie – pisownia nie jest rozdzielna.
O szczegółowych zasadach dotyczących zapisywania cząstki nie można przeczytać tutaj oraz tu.
Katarzyna Mazur
Ortografia2011-08-30
Jeśli piszemy nazwę dzielnicy wraz z nazwą jej poddzielnicy (np. Śródmieście Solec; Wola Mirów), to jakiego rodzaju zapis stosujemy: z łącznikiem, półpauzą czy tylko ze spacją?
Będzie tu obowiązywała zasada pisowni z łącznikiem, a więc Śródmieście-Solec oraz Wola-Mirów.
Katarzyna Mazur
Ortografia2011-08-30
Uprzejmie proszę o rozstrzygnięcie następującej kwestii. Chodzi o pisownię nazwy szkół w tekście, w którym występuje najpierw nazwa szkoły w pełnym brzmieniu, a potem tylko przytaczana jest w niepełnym. V Liceum Ogólnokształcące w Katowicach (...). W Liceum...; czy w liceum..., jeśli pisze się dalej o tej konkretnej szkole. To samo dotyczy np. dyrektor szkoły, ale jeśli konkretnej, to Dyrektor Szkoły?
Jeśli najpierw mamy użytą pełną nazwę szkoły, później możemy jej część zapisywać albo małą (liceum ogólnokształcące, liceum), albo dużą literą (Liceum Ogólnokształcące, Liceum) – zob. reguła 93.
W kwestii pisowni nazwy stanowiska trzeba uważać. Otóż zasada jest taka, że spośród wszystkich nazw stanowisk wielką literą piszemy obowiązkowo nazwy stanowisk jednoosobowych w aktach prawnych (np. ustawach). Ale jeśli ta nazwa występuje w pełnym brzmieniu, można ją pisać wielką literą również w tekstach o innym przeznaczeniu, przy czym musi być jasność, do której konkretnej osoby odnosi się to stanowisko (zob.: reguła 85).
I teraz pojawia się kwestia tego, jak zapiszemy nazwę stanowiska pani dyrektor placówki edukacyjnej. Bo jeśli tylko dyrektor szkoły, to nie jest to stanowisko jednostkowe (takim jest np. Prezydent RP, Naczelnik Sądu Okręgowego w Katowicach, Dyrektor Miejskiego Centrum Kultury w Mysłowicach, Dyrektor Szkoły Podstawowej nr 1 w Mikołowie itp., bo na każdym z tych stanowisk zasiada jedna osoba, a stanowisko dyrektora szkoły ma tysiące osób w Polsce). Z tego wynika, że samą nazwę dyrektor szkoły należałoby pisać małą literą. Jednak gdyby użyła Pani nazwy Dyrektor V Liceum Ogólnokształcącego W Katowicach, wówczas pisownia słowa Dyrektor dużą literą jest możliwa (ale mogłaby tu zostać użyta też mała litera), i to niezależnie od tego, czy chce Pani przywołać zaraz po nim nazwisko tej konkretnej pani dyrektor, czy też jedynie ma je Pani w głowie.
Poprawne będzie zatem każde z następujących zdań:

1. Podczas miejskiej inauguracji nowego roku szkolnego głos zabrała Dyrektor V Liceum Ogólnokształcącego w Katowicach Anna Kowalska.
2. Podczas miejskiej inauguracji nowego roku szkolnego głos zabrała Dyrektor V Liceum Ogólnokształcącego w Katowicach.
3. Podczas miejskiej inauguracji nowego roku szkolnego głos zabrała dyrektor V Liceum Ogólnokształcącego w Katowicach Anna Kowalska.
4. Podczas miejskiej inauguracji nowego roku szkolnego głos zabrała dyrektor V Liceum Ogólnokształcącego w Katowicach. Kierowane przez Annę Kowalską Liceum jest jednym z najlepszych w województwie.
5. Podczas miejskiej inauguracji nowego roku szkolnego głos zabrała Anna Kowalska z V Liceum Ogólnokształcącego w Katowicach, dyrektor szkoły.
6. Zostaliśmy zaproszeni na rozpoczęcie nowego roku szkolnego do Szkoły Podstawowej nr 1 w Mikołowie. Najpierw przywitała nas dyrektor szkoły/Szkoły. (Tu dyrektor szkoły jest raczej nazwą niejednostkowego stanowiska lub stanowiska jednoosobowego w niepełnym brzmieniu (możemy tak przyjąć, ponieważ słowo szkoła wchodzi tu także w skład nazwy instytucji), natomiast dyrektor Szkoły należy interpretować jako nazwę stanowiska jednoosobowego w niepełnym brzmieniu, stąd mała litera w wyrazie dyrektor (uzasadnienie wielkiej litery dla drugiego członu – por. pierwsza część odpowiedzi).
7. Głos zabrała Dyrektor Szkoły Podstawowej nr 1 w Mikołowie Anna Kowalska.

Oczywiście może być też tak, że kieruje Pani pismo do dyrektor szkoły, a wówczas wszelkie zawroty do niej w formie Pani Dyrektor powinny być zapisane wielką literą.
Katarzyna Mazur
Ortografia2011-08-29
Jak dzielić przy przenoszeniu wyrazy obce, np. Buc-kinghamshire czy Buck-inghamshire? Col-lege czy co-llege?
Wyraz Buckinghamshire możemy podzielić np. po sylabie [bu], czyli w następujący sposób: Bu-ckinghamshire, lub dopiero po [cking], a więc Bucking-hamshire. Z kolei słowo college przedzielamy tak: col-lege.
Sławomir Duda
Ortografia2011-08-29
Mam pytanie co do pisowni następujących nazw: Licheńskie Spotkania Rodzin „Piknik z Mamą i Tatą” czy też Licheńskie Spotkania Rodzin „Piknik z mamą i tatą” lub licheńskie spotkania rodzin „Piknik z Mama i Tatą”, czy w ogóle bez cudzysłowu? Gdy mówi się o tej imprezie, używając tylko słowa piknik – to pisze się je wielką literą i w cudzysłowie?
Nazwy imprez sportowych i religijnych o charakterze indywidualnym, bez względu na zasięg (lokalny, gminny, miejski), jeśli organizatorzy chcą im nadać indywidualną nazwę, piszemy wielką literą, np.: Licheńskie Spotkania Rodzin „Piknik z Mamą i Tatą” czy też Licheńskie Spotkania Rodzin „Piknik z mamą i tatą” lub licheńskie spotkania rodzin „Piknik z Mamą i Tatą”. Organizator ma tu głos decydujący. Użycie cudzysłowu to alternatywa możliwa do wykorzystania.
Aldona Skudrzyk
Ortografia2011-08-29
Czy samo słowo fundacja odnoszące się do konkretnej fundacji posiadającej nazwę własną, pisze się wielka czy małą litera? Przykładowo Fundacja „Spem Donare” czy – fundacja „Spem Donare” czy w ogóle bez cudzysłowu? Podobnie z hospicjum – czy mówiąc o konkretnym hospicjum i używając tylko słowa hospicjum, piszemy to słowo wielką literą?
Wielką literą zapisujemy skrócone nazwy instytucji, ich działów, organizacji, tytuły książek, jeśli wcześniej wystąpiły w tekście w pełnym brzmieniu, np.: Fundacja, Hospicjum. Zapis poprawny: fundacja „Spem Donare” lub fundacja Spem Donare.
Aldona Skudrzyk
Ortografia2011-08-21
Czy wyraz reżym – tak pisany – jest poprawny, czy poprawnie powinno być reżim, czy jest to równoznaczne?
Obie formy są tak samo poprawne.
Katarzyna Mazur
Ortografia2011-08-21
Mam wątpliwość dotyczącą pisowni wielką bądź małą literą nazwy członków grupy malarzy zwanej Bractwem św. Łukasza, czyli łukaszowców albo Łukaszowców.
W publikacjach na temat tego ugrupowania można znaleźć niekonsekwentną pisownię. Przeważa wielka litera, zdarza się także pisownia wielką literą i dodatkowo w cudzysłowie („Łukaszowcy”). Czy obowiązuje tu jakiś wyjątek albo zwyczaj językowy, który kazałby pisać wbrew regule ortograficznej? Przecież nazwy członków bractw, stowarzyszeń, partii, stronnictw politycznych, organizacji społecznych, członków zespołów artystycznych i sportowych itp. piszemy małymi literami.
Jak rozumieć wypowiedź prof. Bańki o członkach zespołu Beatles: „(...) Jeśli mamy na myśli cały zespół, piszemy oczywiście jego nazwę wielką literą, np. Bitelsi, Beatles lub The Beatles. Jeśli zaś myślimy o poszczególnych jego członkach, powinniśmy używać małej litery”?
Czy w tym kontekście uzasadnione jest zróżnicowanie pisowni w publikacji, gdzie nazwa łukaszowcy pada dość często i stosowanie małej litery w zdaniach typu „(...)dotarli do Nowego Jorku dwaj łukaszowcy (...)”, a wielkiej, kiedy mamy na myśli dzieła stworzone razem przez członków bractwa: „obrazy Łukaszowców”?. Wydaje mi się, że takie zróżnicowanie nie będzie wyglądało dobrze i czytelnik może odbierać to jako niekonsekwencję i błąd w zapisie.
Zdecydowanie łukaszowcy. I to niezależnie od tego, czy ma Pani na myśli wszystkich członków stowarzyszenia naraz (np. w połączeniu statut łukaszowców; do grona łukaszowców należeli... – jest to jedyna uzasadniona pisownia, ponieważ nie ma zamiennej ze Stowarzyszeniem św. Łukasza oficjalnej nazwy *Łukaszowcy), czy też np. paru wybranych członków (np. spotkanie z dwoma łukaszowcami). Powoływać się tutaj trzeba na zasadę, o której Pani wspomniała, a mianowicie tę, że nazwy członków grupy, stowarzyszeń itp. zapisujemy małą literą.

Problem z The Beatles/Bitelsami/bitelsami jest nieco innej natury. I tutaj wyjaśnienie prof. Bańki jest dla mnie sensowne. Otóż jak łatwo zauważyć, angielska nazwa formacji ma formę liczy mnogiej i przy przeniesieniu na grunt języka polskiego nazwa całej formacji też przyjmie postać liczby mnogiej, przy czym zostanie pominięte pełniące funkcję rodzajnika słowo the. A zatem angielska grupa The Beatles to po polsku grupa Bitelsi. Natomiast pojedynczy członek grupy to bitels, a jeśli mamy na myśli ich np. dwóch, powiemy bitelsi. Tak też podaje np. Mały słownik użycia wielkich liter w polskich tekstach pod redakcją A. Skudrzyk, K. Urban (Kraków 2009).
Natomiast niepokojące jest to, co o bitelsie i jemu pokrewnych wyrazach odnotowano w internetowym wydaniu Słownika ortograficznego języka polskiego PWN (2011 r.). Słownik ten nakazuje następującą pisownię:
1) Bitels (pot. o członku zespołu The Beatles)
2) bitels (chłopak naśladujący wyglądem członków The Beatles)
3) Bitelsi (pot. o zespole The Beatles).
Myślę, że doszło tu do fatalnej pomyłki, i zdecydowanie odradzam wzorowanie się na wspomnianym wydawnictwie. Reguły ortograficzne są jasne, a ten przykład ewidentnie im przeczy. Nie ma też najmniejszego uzasadnienia dla tego, by z bitelsów robić wyjątek.
Katarzyna Mazur
Ortografia2011-08-20
Jak napisać słowo karnoskarbowy – razem czy z myślnikiem (karno-skarbowy)? Słownik języka polskiego podaje jako poprawną formę karnoskarbowy, ale pisownia karno-skarbowy jest tak rozpowszechniona, że zaczynam mieć wątpliwości.
Drugie pytanie: istnieje „Kodeks karny skarbowy” – czy w takim razie powinniśmy mówić odpowiedzialność karnoskarbowa, czy odpowiedzialność karna skarbowa? A może jeszcze inaczej (np. odpowiedzialność karna za przestępstwa skarbowe)?
Zdecydowanie piszemy: karnoskarbowy (jedno słowo, bez łącznika), ponieważ jest to przymiotnik złożony o członach nierównorzędnych semantycznie. Proszę już nie mieć wątpliwości.
Co do drugiej części pytania: wszystkie zaproponowane przez Panią wersje zapisu są poprawne i godne polecenia.
Katarzyna Mazur
Ortografia2011-08-20
Niedawno spotkałam się z formą audit zamiast audyt. Czy ta forma jest poprawna?
Poprawnie jest tylko audyt.
Katarzyna Mazur
Ortografia2011-08-20
Proszę o podpowiedź, w jaki sposób prawidłowo zapisać (np. w stopce dokumentu) wyrażenie tłumacz przysięgły języka angielskiego. Chodzi mi w szczególności o to, czy wyrażenie tłumacz przysięgły należy zapisać wielkimi literami.
Wszystko należałoby tu pisać małymi literami, oczywiście pod takim warunkiem, że pierwsze słowo nie rozpoczyna zdania.
Katarzyna Mazur
Ortografia2011-08-20
Wiem, że zgodnie z regułą nazwy stanowisk należy pisać wielka literą. Tymczasem spotykam się w prasie z zapisem Prezes Naczelnej Izby Lekarskiej + imię i nazwisko, Sędzia Sądu Okręgowego w X., Przewodniczący Okręgowej Izby Lekarskiej w X + imię i nazwisko. Czy są to formy dopuszczalne, czy jest to nadużycie? Jaki jest poprawny zapis?
W aktach prawnych obowiązuje pisanie jednoosobowych nazw stanowisk wielką literą, nawet jeśli pojawiają się one w kontekście imienia i nazwiska; w tekstach o innym przeznaczeniu można stosować pisownię wariantywną (albo małe, albo duże litery), byleby konsekwentnie (por. reguła 85 zasad pisowni polskiej).
W związku z tym w aktach urzędowych poprawnie będzie jedynie Prezes Naczelnej Izby Lekarskiej Jan Kowalski, Przewodniczący Okręgowej Izby Lekarskiej w Katowicach Jan Kowalski, sędzia Sądu Okręgowego w Katowicach (tu mała litera dla sędziego, bo całość to nazwa stosowana w danym czasie nie tylko do jednej osoby - sędziów w tym sądzie jest więcej). Natomiast w pozostałych typach tekstów dopuszczalne będą zarówno powyższe formy zapisu, jak i następujące: prezes Naczelnej Izby Lekarskiej Jan Kowalski, przewodniczący Okręgowej Izby Lekarskiej w Katowicach Jan Kowalski.
Katarzyna Mazur

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26