Najczęściej zadawane pytania (214) Ortografia (507) Interpunkcja (170) Wymowa (65) Znaczenie (207) Etymologia (283) Historia języka (21) Składnia (274) Słowotwórstwo (118) Odmiana (293) Frazeologia (116) Poprawność komunikacyjna (212) Nazwy własne (363) Wyrazy obce (72) Różne (147) Wszystkie tematy (2848)
w:
Uwaga! Można wybrać dział!
Ortografia2011-10-12
Jak poprawnie zapisać nazwę cmentarz Bernardyński? Tak jak cmentarz Na Rossie, czy jak Cmentarz Łyczakowski, gdzie oba człony są notowane wielką literą? Czy Cmentarz Łyczakowski jest jedynym wyjątkiem od reguły opisującej pisownię tego typu nazw?
Jako wyjątek traktujmy tylko Cmentarz Łyczakowski. Dobrze zatem będzie cmentarz Bernardyński, oczywiście jeśli mowa tym wileńskim, noszącym taką nazwę. Gdyby chodziło o jakiś inny dowolny cmentarz zakonników zwanych bernardynami, a tak mogłoby być, połączenie to należałoby traktować jako nazwę pospolitą, a w związku z tym oba człony musielibyśmy pisać małymi literami.
Katarzyna Mazur
Ortografia2011-10-04
Chciałam zapytać, czy poprawna jest nazwa projekt DOM dla NGO (w broszurze, artykule)? Czy całą nazwę powinnam napisać wielką literą, łącznie z przyimkiem dla. Czy nazwa projektu powinna być umieszczona w cudzysłowie, a może odnotowana kursywą?
Nazwy projektów jako akcji piszemy, zaczynając wszystkie wyrazy z wyjątkiem spójników i przyimków wielką literą. (Oczywiście jeśli przyimek lub spójnik otwiera nazwę projektu, także i on będzie zapisany dużą literą). Ujęcie nazwy takiego projektu w cudzysłów jest możliwe, ale nie jest konieczne. Poprawnie będzie zatem pisać o akcji/projekcie: Dom dla NGO lub „Dom dla NGO” (tu zakładam, że dom to rzeczownik pospolity, a nie skrótowiec) czy np. Budujemy Dom dla NGO i „Budujemy Dom dla NGO”.
Jednak projektem możemy określić również np. jakąś pracę pisemną. Wówczas jego tytuł odnotujemy jak tytuł książki, czyli dużą literą zapiszemy tylko pierwszy wyraz (jeśli rzecz jasna względy znaczeniowe nie nakażą pisowni również innych słów w jego składzie wielką literą (por. „Domy dla naszej Warszawy”), a całość umieścimy w cudzysłowie, ewentualnie – w druku – złożymy kursywą. Dla przykładu z pytania zapis tytułu tak rozumianego projektu byłby następujący: „Dom dla NGO” lub Dom dla NGO.
Katarzyna Mazur
Ortografia2011-10-04
Czy na tablicy nagrobkowej poprawny jest napis AVE MARYA, a może powinno być MARYJA lub MARIA?
Jeśli jest to nagrobek współczesny i nie zawiera cytatu z dawnych tekstów polskich, powinno być na nim napisane w całości po łacinie Ave, Maria (zwracam przy okazji uwagę na konieczność użycia przecinka przed wołaczem Maria). Jeśli chcielibyśmy natomiast użyć na tablicy nagrobnej formy Maryja, trzeba by dla konsekwencji zastosować też polską wersję pierwszego członu, a więc napisać Zdrowaś, Maryjo, ewentualnie Zdrowaś, Mario.
Katarzyna Mazur
Ortografia2011-09-29
Piszemy synod zamojski czy Synod Zamoyski?
Jeśli chodzi o synod zamojski jako nazwę konkretnego wydarzenia z 1720 r., uzasadniona jest pisownia zarówno małą literą, jak i ze względów uczuciowych – dużą (por. Hierarchowie kościelni wzięli udział w synodzie zamojskim, ale też: Hierarchowie kościelni wzięli udział w Synodzie Zamojskim). Natomiast jeśliby potratować owo wyrażenie jako oficjalną nazwę instytucji, pisalibyśmy oba człony dużymi literami (por. Unicki Synod Zamojski uchwalił wiele dekretów kościelnych).
Gdyby jednak połączenie synod zamojski miało się odnosić do dowolnego współczesnego synodu odbywającego się w diecezji zamojsko-lubaczowskiej, z pewnością nie funkcjonowałoby ono jako jego pełna nazwa (bo ta brzmiałaby np. III Synod Biskupów Diecezji Zamojsko-Lubaczowskiej) i wówczas jedynie uzasadniony mógłby być zapis małymi literami.
Katarzyna Mazur
Ortografia2011-09-29
Jak pisać następujące nazwy? Z małej czy dużej litery: cesarstwo rosyjskie (cesarstwa rosyjskiego), unia brzeska (unii brzeskiej), gubernia chełmska (guberni chełmskiej)?
Wyrażenie cesarstwo rosyjskie możemy zapisać zarówno wielkimi, jak i małymi literami, wszystko zależy od znaczenia, w jakim chcemy go użyć. Jeżeli chodzi o nazwę istniejącego kiedyś państwa, należy wybrać zapis dużymi literami. Jednak możemy posłużyć się tym pojęciem, np. odnosząc się nie do konkretnego państwa, ale ogólnie do ustroju Rosji. Wówczas będzie to nazwa pospolita i zapiszemy ją małymi literami.
Z kolei nazwy wydarzeń historycznych można rozpoczynać wielkimi literami ze względów uczuciowych lub dla podkreślenia szacunku. W tym wypadku wybór należy do autora tekstu. Zgodnie z zasadami ortograficznymi możemy napisać Unia Brzeska oraz unia brzeska.
Bez wątpienia małych liter użyjemy przy wyrażeniu gubernia chełmska. Jest to bowiem nazwa administracyjna i traktujemy ją tak samo, jak nazwy współczesne (np. województwo śląskie, powiat będziński). Inny zapis będzie niepoprawny.
Daria Sitko
Ortografia2011-09-22
Zajmujemy się tłumaczeniami na potrzeby rynku gier komputerowych. Wiele postaci w takich grach posiada specjalne umiejętności, czary lub moce, które w języku angielskim zawsze zapisywane są wielką literą (wszystkie człony, np. Freezing Shot, Burning Arrow). Zastanawialiśmy się, jaki zapis takich nazw w języku polskim byłby najbardziej poprawny? Przytoczę przykład: „Mogą też uspokajać wrogów za pomocą głosu smoka”. Głos smoka jest rodzajem magicznego okrzyku wydawanego przez bohatera, jego oryginalna nazwa to Dragon Voice. Czy zapis: „Mogą też uspokajać wrogów za pomocą Głosu Smoka” byłby niepoprawny z punktu widzenia ortografii polskiej?
Nie ma żadnego uzasadnienia dla pisowni tych wyrazów w polskim tłumaczeniu wielkimi literami. Poprawnie będzie zatem tylko: mrożący strzał i płonąca strzała (o ile moje tłumaczenie oddaje to, co istotnie wyrażają angielskie słowa) oraz głos smoka.
Katarzyna Mazur
Ortografia2011-09-22
Sorbento-nawóz czy sorbentonawóz? Jak pisać: z kreską czy bez kreski? Jest nawóz zawierający zarówno składniki pokarmowe, jak również aktywny sorbent, wpływający korzystnie na zmianę właściwości gleb.
Poprawnie będzie sorbentonawóz. Jest to złożenie nadrzędno-podrzędne (jeden człon dookreśla drugi) o obu podstawach rzeczownikowych, zbudowane podobnie do formy żelazobeton ‘beton wzmocniony prętami z żelaza’. Wyrazy tego typu piszemy w ciągu, czyli jako jedno słowo, bez dywizu i bez spacji.
Katarzyna Mazur
Ortografia2011-09-21
Jak napisać poprawnie, wykorzystując cyfrę: 5-cio latki; 5cio latki; 5ciolatki; 5-cio-latki?
Każda zaproponowana forma jest błędna. Jeśli chodzi o zapis cyfrowo-słowny rzeczownika pięciolatki, to jedyną jego poprawną wersją będzie 5-latki.
Katarzyna Mazur
Ortografia2011-09-21
Czy w języku polskim można użyć formy old schoolowy, czy tylko oldschoolowy. Jak można to zastąpić w języku młodzieżowym?
W polszczyźnie mamy ten przymiotnik, ale Wielki słownik ortograficzny PWN notuje go tylko zapisie oldskulowy, choć np. w Słowniku polszczyzny potocznej Macieja Czeszewskiego znajdziemy jako oboczny także zapis oldschoolowy. Wyrażenie *old schoolowy jest utworzone niezgodnie z regułami języka polskiego.
Z moich obserwacji wynika, że forma oldksulowy jest zadomowiona w języku młodzieżowym, nie ma zatem powodu, by jej w odpowiednich sytuacjach unikać.
Katarzyna Mazur
Ortografia2011-09-18
Mam pytanie dotyczące pisowni tytułu „Władca Pierścieni”. Spotkałam się z dwiema wersjami zapisu – pierwsza – jw., w drugim wariancie zaś pierścieni występuje pisane z małej litery. Która wersja jest poprawna?
Aby pozostać w zgodzie z prawidłami polskiej ortografii, należy wielką literą napisać jedynie pierwszy wyraz tytułu, czyli „Władca pierścieni”. Pisownia „Władca Pierścieni” nawiązuje do ortografii angielskiej, w której wszystkie elementy tytułów (oprócz przedimków, przyimków, spójników) pisze się wielkimi literami.
Katarzyna Wyrwas
Ortografia2011-09-05
Jak poprawnie napisać: Nie było w tym tygodniu wuefów czy w-fów?
W normie wzorcowej poprawnie będzie: Nie było WF-ów lub Nie było wf. w tym tygodniu. (Pamiętać przy tym trzeba, aby w miarę możliwości unikać stosowania skrótów na końcu zdania tuż przed kropką, bo nie jest jasne, czy kropka należy do skrótu, czy nie – stąd w drugim przykładzie dopisek po skrócie wf.). W języku potocznym dobrze jest także: Nie było wuefów.
Katarzyna Mazur
Ortografia2011-09-03
Mam pytanie dotyczące pisowni wielką i małą literą przymiotników pochodzących od nazw geograficznych: czy wielką literą piszemy wyraz tylko w przypadku, gdy jest to przymiotnik dzierżawczy, analogicznie jak w przypadku tych utworzonych od imion własnych, odpowiadających na pytanie czyj?, zaś każdy wyraz odpowiadający na pytania jaki?, jaka?, jakie? zapiszemy małą literą, np. brytyjskie i francuskie fregaty (w tym przypadku może właściwe jest postawienie pytania czyje?, a nie jakie?), europejskie wpływy, panowaniem europejskim, brytyjskiej marynarki? A np. wyrażenia państwo polskie czy siły tureckie powinny być prawidłowo zapisane w takiej formie, czy może państwo Polskie i siły Tureckie (czyje?)? Oczywiście podane przykłady nie odnoszą się do wypowiedzi rozpoczynających zdanie.
Wszystkie przymiotniki utworzone od nazw geograficznych piszemy małą literą, niezależnie od tego, na jakie pytania one odpowiadają, np. klimat europejski, armia niemiecka itp. (por. reguła 129 zasad pisowni polskiej), oczywiście pod warunkiem, że nie są one elementami innej nazwy własnej, w tym nazwy geograficznej (np. Kotlina Kłodzka, Wojsko Polskie). A więc dobrze będzie tylko siły tureckie i państwo polskie. Pozostałe przykłady z Pana pytania są zapisane poprawnie. Reguła 69, dotycząca pisowni części przymiotników dużą literą, którą miał Pan w pamięci, odnosi się zatem jedynie do grupy przymiotników dzierżawczych utworzonych od imion własnych (czyli imion i nazwisk).
Katarzyna Mazur
Ortografia2011-08-30
Redaguję magazyn skierowany do pracowników dużej firmy wchodzącej w skład międzynarodowej korporacji. W artykułach często wymieniane są nazwy stanowisk – polskie piszemy małą literą (np. dyrektor finansowy). Problem pojawia się, gdy w jednym tekście wymieniane są stanowiska polskie i obcojęzyczne (np. Global Director). Jaką pisownię zastosować w takiej sytuacji: ujednolicić i wszystkie stanowiska pisać małą literą, czy pozostawić pisownię mieszaną, tzn. polskie stanowiska – małą literą, a obcojęzyczne – wielką?
Zdecydowanie ujednolicałabym pisownię, tak by wszystkie (i polskie, i obce) tytuły stanowisk były notowane tylko małymi literami.
Język angielski ma specyficzną ortografię, ale skoro polscy lingwiści sugerują, by nawet tytuły utworów, które w oryginalnej wersji angielskiej są pisane w całości wielkimi literami, pisać po polsku zgodnie z naszą normą (czyli tylko pierwsze słowo dużą literą), myślę, że w przypadku nazw stanowisk tym bardziej powinniśmy odwoływać się do rodzimych zasad.
Katarzyna Mazur
Ortografia2011-08-30
Chciałabym dowiedzieć się, w jakiej formie powinno być zapisywane wyrażenie key visual (główny motyw graficzny np. w kampanii reklamowej) – dużą czy małą literą.
Zdecydowanie powinno się zapisywać to wyrażenie małymi literami – funkcjonuje ono bowiem jako nazwa pospolita.
Katarzyna Mazur
Ortografia2011-08-30
Jak napisać: niezakwestionowany czy nie zakwestionowany, nieprzekazanie?
Nie z imiesłowami przymiotnikowymi piszemy zasadniczo łącznie (a więc raczej Niezakwestionowane twierdzenie zostało opublikowane w podręczniku). Gdy jednak zależy nam na podkreśleniu czynnościowego charakteru imiesłowu, można, w uzasadnionych wypadkach, napisać cząstkę nie- łącznie (por. Do tej pory nie zakwestionowane twierdzenie na razie jest obowiązujące).
Natomiast nie z rzeczownikami (a właśnie rzeczownikiem jest słowo przekazanie) piszemy razem, czyli nieprzekazanie, ale także niespanie, niemyślenie itd. Oczywiście reguła ta nie obowiązuje np. wtedy, gdy mamy w tekście jakieś wyraźne przeciwstawienie typu nie myślenie, ale spanie – wówczas, jak widać w przykładzie – pisownia nie jest rozdzielna.
O szczegółowych zasadach dotyczących zapisywania cząstki nie można przeczytać tutaj oraz tu.
Katarzyna Mazur
Ortografia2011-08-30
Jeśli piszemy nazwę dzielnicy wraz z nazwą jej poddzielnicy (np. Śródmieście Solec; Wola Mirów), to jakiego rodzaju zapis stosujemy: z łącznikiem, półpauzą czy tylko ze spacją?
Będzie tu obowiązywała zasada pisowni z łącznikiem, a więc Śródmieście-Solec oraz Wola-Mirów.
Katarzyna Mazur
Ortografia2011-08-30
Uprzejmie proszę o rozstrzygnięcie następującej kwestii. Chodzi o pisownię nazwy szkół w tekście, w którym występuje najpierw nazwa szkoły w pełnym brzmieniu, a potem tylko przytaczana jest w niepełnym. V Liceum Ogólnokształcące w Katowicach (...). W Liceum...; czy w liceum..., jeśli pisze się dalej o tej konkretnej szkole. To samo dotyczy np. dyrektor szkoły, ale jeśli konkretnej, to Dyrektor Szkoły?
Jeśli najpierw mamy użytą pełną nazwę szkoły, później możemy jej część zapisywać albo małą (liceum ogólnokształcące, liceum), albo dużą literą (Liceum Ogólnokształcące, Liceum) – zob. reguła 93.
W kwestii pisowni nazwy stanowiska trzeba uważać. Otóż zasada jest taka, że spośród wszystkich nazw stanowisk wielką literą piszemy obowiązkowo nazwy stanowisk jednoosobowych w aktach prawnych (np. ustawach). Ale jeśli ta nazwa występuje w pełnym brzmieniu, można ją pisać wielką literą również w tekstach o innym przeznaczeniu, przy czym musi być jasność, do której konkretnej osoby odnosi się to stanowisko (zob.: reguła 85).
I teraz pojawia się kwestia tego, jak zapiszemy nazwę stanowiska pani dyrektor placówki edukacyjnej. Bo jeśli tylko dyrektor szkoły, to nie jest to stanowisko jednostkowe (takim jest np. Prezydent RP, Naczelnik Sądu Okręgowego w Katowicach, Dyrektor Miejskiego Centrum Kultury w Mysłowicach, Dyrektor Szkoły Podstawowej nr 1 w Mikołowie itp., bo na każdym z tych stanowisk zasiada jedna osoba, a stanowisko dyrektora szkoły ma tysiące osób w Polsce). Z tego wynika, że samą nazwę dyrektor szkoły należałoby pisać małą literą. Jednak gdyby użyła Pani nazwy Dyrektor V Liceum Ogólnokształcącego W Katowicach, wówczas pisownia słowa Dyrektor dużą literą jest możliwa (ale mogłaby tu zostać użyta też mała litera), i to niezależnie od tego, czy chce Pani przywołać zaraz po nim nazwisko tej konkretnej pani dyrektor, czy też jedynie ma je Pani w głowie.
Poprawne będzie zatem każde z następujących zdań:

1. Podczas miejskiej inauguracji nowego roku szkolnego głos zabrała Dyrektor V Liceum Ogólnokształcącego w Katowicach Anna Kowalska.
2. Podczas miejskiej inauguracji nowego roku szkolnego głos zabrała Dyrektor V Liceum Ogólnokształcącego w Katowicach.
3. Podczas miejskiej inauguracji nowego roku szkolnego głos zabrała dyrektor V Liceum Ogólnokształcącego w Katowicach Anna Kowalska.
4. Podczas miejskiej inauguracji nowego roku szkolnego głos zabrała dyrektor V Liceum Ogólnokształcącego w Katowicach. Kierowane przez Annę Kowalską Liceum jest jednym z najlepszych w województwie.
5. Podczas miejskiej inauguracji nowego roku szkolnego głos zabrała Anna Kowalska z V Liceum Ogólnokształcącego w Katowicach, dyrektor szkoły.
6. Zostaliśmy zaproszeni na rozpoczęcie nowego roku szkolnego do Szkoły Podstawowej nr 1 w Mikołowie. Najpierw przywitała nas dyrektor szkoły/Szkoły. (Tu dyrektor szkoły jest raczej nazwą niejednostkowego stanowiska lub stanowiska jednoosobowego w niepełnym brzmieniu (możemy tak przyjąć, ponieważ słowo szkoła wchodzi tu także w skład nazwy instytucji), natomiast dyrektor Szkoły należy interpretować jako nazwę stanowiska jednoosobowego w niepełnym brzmieniu, stąd mała litera w wyrazie dyrektor (uzasadnienie wielkiej litery dla drugiego członu – por. pierwsza część odpowiedzi).
7. Głos zabrała Dyrektor Szkoły Podstawowej nr 1 w Mikołowie Anna Kowalska.

Oczywiście może być też tak, że kieruje Pani pismo do dyrektor szkoły, a wówczas wszelkie zawroty do niej w formie Pani Dyrektor powinny być zapisane wielką literą.
Katarzyna Mazur
Ortografia2011-08-29
Jak dzielić przy przenoszeniu wyrazy obce, np. Buc-kinghamshire czy Buck-inghamshire? Col-lege czy co-llege?
Wyraz Buckinghamshire możemy podzielić np. po sylabie [bu], czyli w następujący sposób: Bu-ckinghamshire, lub dopiero po [cking], a więc Bucking-hamshire. Z kolei słowo college przedzielamy tak: col-lege.
Sławomir Duda
Ortografia2011-08-29
Mam pytanie co do pisowni następujących nazw: Licheńskie Spotkania Rodzin „Piknik z Mamą i Tatą” czy też Licheńskie Spotkania Rodzin „Piknik z mamą i tatą” lub licheńskie spotkania rodzin „Piknik z Mama i Tatą”, czy w ogóle bez cudzysłowu? Gdy mówi się o tej imprezie, używając tylko słowa piknik – to pisze się je wielką literą i w cudzysłowie?
Nazwy imprez sportowych i religijnych o charakterze indywidualnym, bez względu na zasięg (lokalny, gminny, miejski), jeśli organizatorzy chcą im nadać indywidualną nazwę, piszemy wielką literą, np.: Licheńskie Spotkania Rodzin „Piknik z Mamą i Tatą” czy też Licheńskie Spotkania Rodzin „Piknik z mamą i tatą” lub licheńskie spotkania rodzin „Piknik z Mamą i Tatą”. Organizator ma tu głos decydujący. Użycie cudzysłowu to alternatywa możliwa do wykorzystania.
Aldona Skudrzyk
Ortografia2011-08-29
Czy samo słowo fundacja odnoszące się do konkretnej fundacji posiadającej nazwę własną, pisze się wielka czy małą litera? Przykładowo Fundacja „Spem Donare” czy – fundacja „Spem Donare” czy w ogóle bez cudzysłowu? Podobnie z hospicjum – czy mówiąc o konkretnym hospicjum i używając tylko słowa hospicjum, piszemy to słowo wielką literą?
Wielką literą zapisujemy skrócone nazwy instytucji, ich działów, organizacji, tytuły książek, jeśli wcześniej wystąpiły w tekście w pełnym brzmieniu, np.: Fundacja, Hospicjum. Zapis poprawny: fundacja „Spem Donare” lub fundacja Spem Donare.
Aldona Skudrzyk

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26