Najczęściej zadawane pytania (190) Ortografia (464) Interpunkcja (160) Wymowa (61) Znaczenie (175) Etymologia (254) Historia języka (21) Składnia (253) Słowotwórstwo (98) Odmiana (265) Frazeologia (108) Poprawność komunikacyjna (196) Nazwy własne (311) Wyrazy obce (62) Różne (144) Wszystkie tematy (2572)
w:
Uwaga! Można wybrać dział!
Ortografia2004-05-20
Jak pisać - wielką czy małą literą nazwy leków, np. Amoksycylina, Neverapine, Apap?
Nazwy leków pisze się małą literą, podobnie jak inne nazwy wyrobów przemysłowych używane jako nazwy konkretnych przedmiotów i nieoznaczające ich marek, np. adidasy, aspiryna, atlantic, canon, kodak, kryniczanka, mercedes, napoleon (‘koniak’).
Aldona Skudrzyk
Ortografia2004-05-20
Jak pisać - wielką czy małą literą obcojęzyczne nazwy kwiatów i ich odmiany, stosować kursywę czy statywę?
Małą literą piszemy potocznie używane nazwy roślin (drzew, krzewów, owoców, kwiatów), także utworzonych od nazw własnych, np. amerykany, turki, patison, brukselka, marcinki. W tekstach specjalistycznych używa się nazw dwuczłonowych, które obejmują:
a) polską nazwę rodzajową (rzeczownik), pisaną zwykle wielką literą; b) polską nazwę gatunkową w formie przymiotnika (małą literą) lub rzeczownika będącego nazwą własną w dopełniaczu, pisanego wielka literą, np. Agawa amerykańska albo agawa amerykańska, Begonia Englera albo begonia Englera. Nazwy roślin użytkowych (uprawnych) mają trzeci człon jako nazwę odmiany, pisany najczęściej wielką literą i zwykle ujęty w cudzysłów, np. Begonia mieszańcowa „Bismarka” albo begonia mieszańcowa „Bismarka”. Kursywą piszemy wyrazy obce przytoczone zgodnie z obcą ortografią, np. łacińskie quasi-, explicite, a tergo.
Aldona Skudrzyk
Ortografia2004-05-20
W ogóle czy wogóle - razem czy osobno?
Z pewnością osobno.
Katarzyna Wyrwas
Ortografia2004-05-19
Jak się pisze nierozpatrzenie - razem czy osobno?
Nie z rzeczownikami piszemy łącznie, a więc nierozpatrzenie.
Katarzyna Wyrwas
Ortografia2004-05-19
Proszę rozwiać moje wątpliwości raz na zawsze: jak powinno być napisane nie wywiązywanie się i nie uregulowany. Łącznie czy rozłącznie?
Partykułę nie z rzeczownikami piszemy zawsze łącznie, czyli np. niewywiązywanie się. Nie z imiesłowami przymiotnikowymi również piszemy łącznie, czyli nieuregulowany, jednak gdy pragniemy koniecznie podkreślić czasownikowe znaczenie imiesłowu uregulowany, wtedy możemy napisać nie uregulowany.
Katarzyna Wyrwas
Ortografia2004-05-17
Mam problem z pisownią połączeń typu jasnoróżowy (czy jasno-różowy?) oraz odcieni kolorów i połączeń kolorów (flaga biało-czerwona?).
Przymiotniki złożone będące nazwami kolorów (np. jasnoróżowy) piszemy łącznie, bo człony złożenia są nierównorzędne znaczeniowo – człon drugi jest nadrzędny, a człon pierwszy stanowi jego określenie. Przymiotniki będące nazwami odcieni kolorów piszemy łącznie, bo oznaczają kolor wymieszany, np. zielonobrązowy = ‘brązowy w odcieniu zielonym’, złotoczerwony = ‘czerwony w odcieniu złotym’. Jeśli jednak jakiś przedmiot składa się z elementów w różnych kolorach, to używamy połączenia zielono-brązowy = ‘i zielony, i brązowy’ czy złoto-czerwony = ‘i złoty, i czerwony’. Flaga jest oczywiście biało-czerwona!
Katarzyna Wyrwas
Ortografia2004-05-12
Jak poprawnie można skrócić słowo specjalista? Czy forma spec. jest poprawna?
Słownik skrótów i skrótowców Jerzego Podrackiego podaje, iż poprawny skrót od specjalista to spec. pisany oczywiście z kropką na końcu. Pomimo że skrót ten obsługuje kilka wyrazów: specjalista, specjalny, specjalistyczny i specjalność, nie ma to wpływu na jego funkcjonalność i czytelność, bo ostatecznie o właściwym odczytaniu skrótu decyduje kontekst. Nie wiem, gdzie zamierza Pan zastosować taki skrót, ale na wizytówce czy pieczątce najlepiej umieścić całe słowo, gdyż skrót mógłby się odbiorcom kojarzyć z potocznym wyrazem spec, wywołując niepożądany efekt humorystyczny.
Katarzyna Wyrwas
Ortografia2004-05-10
Czy staro-cerkiewno-słowiański pisze się z myślnikami?
Nazwa języka staro-cerkiewno-słowiański należy do grupy przymiotników złożonych, a te – jeśli składają się z dwóch lub więcej członów równorzędnych znaczeniowo – piszemy zawsze z łącznikiem. Wyznacznikiem formalnym może tu być spójnik i, który podstawiamy zamiast łącznika, np. flaga biało-czerwona (biała i czerwona), Akademia Górniczo-Hutnicza (górnicza i hutnicza), kraj przemysłowo-rolniczy (przemysłowy i rolniczy), biało-czerwono-niebieski, słownik polsko-francusko-hiszpańsko-włoski. Jeszcze w latach 30. XX wieku złożenie Panią interesujące pisano łącznie – por. tytuł podręcznika Henryka Ułaszyna Język starocerkiewnosłowiański (Lwów 1928). Najstarszy zapisany język słowiański bywa też nazywany językiem starocerkiewnym oraz językiem starosłowiańskim, ale w określeniach tych obowiązuje pisownia łączna. W języku niemieckim istnieje nazwa altkirchenslavische, a w angielskim Old Church Slavonic.
Katarzyna Wyrwas
Ortografia2004-05-09
Chciałem prosić o odpowiedź na pytanie o pisownię słowa niekupowanie. Piszemy je razem czy osobno?
Oczywiście łącznie, ponieważ kupowanie jest rzeczownikiem.
Katarzyna Wyrwas
Ortografia2004-05-07
Jak zapisać połączenie liczebnika (pisanego cyfrą) z określeniami: stopniowy, milowy, minutowy, milowy, dniowy, kilometrowy, stronicowy, dniowy, funtowy?
Takie połączenia liczebnika (pisanego cyfrą) z wymienionymi określeniami, czyli wyrazy złożone, zapisujemy z łącznikiem: 2-stopniowy, 5-milowy, 4-minutowy, 8-dniowy, 10-kilometrowy, 2-stronicowy, 7-dniowy, 9-funtowy. Zauważmy, że drugi człon wyrazu złożonego ma charakter całościowy. Nie wolno oddzielać łącznikiem jakichkolwiek cząstek wyrazu, np. !6-tym; !14-stu itd. Są to zapisy błędne!
Aldona Skudrzyk
Ortografia2004-05-07
Która z pisowni poniższego słowa jest poprawna: audyt czy audit? A może oba te słowa funkcjonują niezależnie od siebie, oznaczając inną treść?
Rzeczownik audyt ma w polszczyźnie w miarę jednolite znaczenie – tak w sensie ekonomicznym, jak i w sensie urzędowym dotyczy kontroli przedsiębiorstwa przeprowadzanej przez niezależnych ekspertów (por. np. Uniwersalny słownik języka polskiego pod red. S. Dubisza, Wielki słownik wyrazów obcych PWN pod red. M. Bańki). Zgodnie z normą PN-EN ISO 9001 bywa zapisywany i czytany z angielska jako !audit, co jest przez językoznawców zgodnie potępiane, ponieważ praktyka ta – mimo że udokumentowana w Polskiej Normie – sprzeciwia się uznanym polskim normom i zwyczajom językowym, w języku polskim bowiem grupa di w wyrazach zapożyczonych z języków obcych jest przyswajana jako dy (np. dyrektor, kredyt, audytorium, modyfikować, dystynkcja, kodyfikacja i in.). Wielki słownik ortograficzny PWN pod red. E. Polańskiego notuje wprawdzie angielską formę auditing, ale podaje już spolszczone wyrazy audyt, audytor (od dawna znany w polszczyźnie jako ‘rzecznik przy sądzie wojskowym; sędzia wojskowy’, a także w sądownictwie kościelnym: ‘sędzia delegowany do przygotowania materiału procesowego’) i audytorski. Wydaje mi się więc, że sprawa jest jasna – należy pisać i mówić audyt. Polski Komitet Normalizacyjny wprowadził niestety zamieszanie, kiedy w tak istotnym dokumencie, jakim jest norma, umieścił bez konsultacji ze specjalistami pisownię niezgodną z polskimi zwyczajami, a za to będącą kolejnym smutnym przejawem narastającej anglicyzacji polszczyzny, która sprzyja różnego rodzaju wynaturzeniom językowym.
Katarzyna Wyrwas
Ortografia2004-05-06
Piszemy wysokoobciążony czy wysoko obciążony?
Połączenie przysłówka (np. szybko, wysoko, średnio, długo itp.) z imiesłowem przymiotnikowym (np. postawiony, zaawansowany, schnący, grający, wiążący itp.) zasadniczo pisze się rozłącznie. Połączenia takie jednak z czasem scalają się znaczeniowo – stają się określeniem stałej cechy, wówczas piszemy je łącznie, np. długo grający zespół znudził wszystkich, ale: płyta długogrająca; urządzenie szybko tnące blachę, ale: stal szybkotnąca; żeglarz szybko wiążący węzły, ale: cement szybkowiążący. Jak widać, połączenia pisane razem maja charakter terminów specjalistycznych z zakresu różnych dziedzin. Przy pisowni ważny jest zatem kontekst użycia: jeśli to stała cecha jakiegoś przedmiotu, urządzenia, to wysokoobciążony, jeśli nie, to wysoko obciążony. Por. wysokodochodowy, wysokoenergetyczny, wysokogatunkowy, wysokosłodzony.
Aldona Skudrzyk
Ortografia2004-05-06
Mam wątpliwość, jak napisać: zszedł czy sszedł. Wyraz ten użyty został w wierszyku dla dzieci. Przytoczę jego krótki fragment: Zszedł Bieszczady w obie strony; nieprzytomny i zgoniony legł bez tchu tuż przy potoku.... Próbowałam pomoc sobie słownikami języka polskiego, ale nie wiem do końca, czy chodzi o wyraz zejść czy schodzić.
W cytowanym przez Panią wierszu bez wątpienia mamy do czynienia z formą czasu przeszłego zszedł czasownika zejść w znaczeniu ‘przejść wielokrotnie, zwiedzić, przemierzyć wiele miejsc’. Czasownik ten występuje w wyrażeniu ktoś zszedł coś, które notuje m.in. Nowy słownik poprawnej polszczyzny PWN pod red. A. Markowskiego wraz z przykładami: Udało mi się zejść kawał świata. Mimo złej pogody zeszliśmy całe Bieszczady.
Katarzyna Wyrwas
Ortografia2004-04-29
Proszę o odpowiedź, jak się pisze formy typu sartrowska, pascalowska myśl - dużą czy małą literą?
W polszczyźnie przymiotniki piszemy zasadniczo małą literą (por. Polska, ale polski, Warszawa, ale warszawski), lecz przymiotniki dzierżawcze, odnoszące się do autora, twórcy i pochodzące od imion własnych piszemy wielką literą ze względów znaczeniowych (por. Wielki słownik ortograficzny PWN pod red. E. Polańskiego, reguła 69). Należałoby zatem napisać Sartre’owski, Pascalowski. Proszę zauważyć, że do przymiotnika utworzonego od nazwiska Sartre morfem przymiotnikowy -owski dołącza się po apostrofie.
Katarzyna Wyrwas
Ortografia2004-04-29
Jak to jest z liczebnikami porządkowymi (generalnie pisane z kropką), ale co z takimi jak: XIX-wieczny, 83-letnia, 40-lecie, 80-cio letni, 16-to letni?
Żaden z przytoczonych przez Panią przykładów nie zawiera liczebnika porządkowego. Trzy początkowe formy są poprawnie zapisane: XIX-wieczny, 83-letnia, 40-lecie. Pozostałe dwie zawierają błędy, ponieważ po cyfrach nie umieszczamy żadnych elementów fleksyjnych. Proszę zauważyć, że -cio oraz -to w błędnych !80-cio letni i !16-to letni to fragmenty przymiotników złożonych wraz z interfiksami: osiemdziesięć-o-let-n-i, szesnast-o-let-n-i. Poprawnie należałoby napisać 80-letni, 16-letni.
Katarzyna Wyrwas
Ortografia2004-04-27
Jak zapisać sobór watykański czy Sobór Watykański, słowo Boże czy Słowo Boże, dobra nowina czy Dobra Nowina? W których miejscach powinna się pojawić wielka litera? Kiedy wielka litera jest obligatoryjna?
Wielką literą piszemy m.in. nazwy własne. Nazwy soborów, synodów oraz innych spotkań religijnych i wyznaniowych piszemy zasadniczo wielką literą (wszystkie człony) jako nazwy instytucji (np. Sobór Watykański II uchwalił...). Możliwy jest też zapis małymi literami, gdy taktujemy sobór jako wydarzenie historyczne, np.: W czasie soboru watykańskiego II zmarł Jan XXIII. Dodać warto, że nazwa Sobór Watykański II ma obcy szyk, jest bowiem kalką łacińskiego połączenia Cincilium Vaticanum Secundum, lepiej więc byłoby używać owej nazwy w szyku II Sobór Watykański. Dobra Nowina czy Słowo Boże to Ewangelia, obowiązuje tu ta sama zasada. Przymiotnik boży zapisujemy wielką literą, gdy nie wchodzi w skład utartego i przenośnego wyrażenia (typu palec boży, poczuć wolę bożą), ale odnosi się do Boga, np. Słowo Boże, Syn Boży, Baranek Boży.
Aldona Skudrzyk
Ortografia2004-04-22
Jak się poprawnie pisze: drobiażczki czy drobiażdżki?
Poprawny zapis to oczywiście drobiażdżki, ponieważ wyraz ten jest zdrobnieniem od rzeczownika drobiazg. Grupa spółgłoskowa zg wymienia się w wyrazie zdrobniałym na grupę żdż. Drobiażczki to zapis częściowo fonetyczny, czyli częściowo zgodny z wymową, bo wyraz ten wymawia się przecież inaczej – [drobjaszczki].
Katarzyna Wyrwas
Ortografia2004-04-22
Poniższe słowa pisze się z nie oddzielnie czy razem: odwzajemnionego, dosięgnionej, powtarzalnych?
Zgodnie z zasadami polskiej ortografii wszystkie wymienione wyrazy należy pisać łącznie z partykułą nie, a więc – nieodwzajemnionego (imiesłów przymiotnikowy), niedosięgnionej (imiesłów przymiotnikowy), niepowtarzalnych (przymiotnik). Jeśli chcielibyśmy koniecznie podkreślić czasownikowe znaczenie imiesłowu odwzajemnionego, możemy napisać go z nie osobno (zob. reguła 168 zasad polskiej pisowni).
Katarzyna Wyrwas
Ortografia2004-04-22
Czy etno- w złożeniu etnoteatralny należy pisać z dywizem, czy łącznie: etnoteatralny?
Wyraz etnoteatralny jest nowy, ale konstrukcja z początkowym członem etno- jest w polszczyźnie znana. Obowiązuje zapis łączny, co potwierdzają odpowiednie hasła z Wielkiego słownika ortograficzngo PWN pod red. E. Polańskiego.
Katarzyna Wyrwas
Ortografia2004-04-15
Mam problem z pisownią nie z różnymi częściami mowy: -by z trzeba, można oraz z czasownikami.
Partykułę nie piszemy łącznie z rzeczownikami, przymiotnikami w stopniu równym, przysłówkami w stopniu równym oraz imiesłowami przymiotnikowymi, rozdzielnie zaś z czasownikami, przysłówkami, przymiotnikami w stopniu wyższym i najwyższym oraz liczebnikami. Od tej zasady istnieją pewne odstępstwa, które omawiają m.in. Wielki słownik ortograficzny pod red. E. Polańskiego oraz Słownik pisowni łącznej i rozdzielnej E. Polańskiego i A. Skudrzyk (oba wydane przez PWN). Partykułę -by z trzeba i można piszemy rozdzielnie, a z czasownikami łącznie.
Katarzyna Wyrwas

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24