Najczęściej zadawane pytania (216) Ortografia (507) Interpunkcja (172) Wymowa (65) Znaczenie (209) Etymologia (285) Historia języka (21) Składnia (274) Słowotwórstwo (118) Odmiana (293) Frazeologia (116) Poprawność komunikacyjna (212) Nazwy własne (364) Wyrazy obce (72) Różne (147) Wszystkie tematy (2855)
w:
Uwaga! Można wybrać dział!
Ortografia2005-02-18
Często spotykam zwrot nieustalenia (warunków, zasad itp.) raz pisany z nie łącznie, raz rozdzielnie - co to jest za forma i jak powinno się poprawnie pisać?
Wyraz nieustalenia to rzeczownik, a rzeczowniki z nie piszemy zawsze łącznie.
Katarzyna Wyrwas
Ortografia2005-02-18
Przedrostek ekstra piszemy łącznie zarówno z przymiotnikami jak i z rzeczownikami. Czy istnieje jednak reguła mówiąca, że jeśli dodajemy więcej przedrostków, to ten pierwszy nie jest pisany łącznie? Chodzi mi o termin (blachy) ekstra wysokowytrzymale.
Nie mamy do czynienia z kilkoma przedrostkami! Po prostu przymiotnik, który jest wyrazem złożonym - wysokowytrzymałe - jest poprzedzony przedrostkiem ekstra-.
Aldona Skudrzyk
Ortografia2005-02-18
Jak pisze się tytuł Akademia Pana Kleksa? Czy człon pana wielką czy małą literą?
Człon pan wchodzi w skład nazwy własnej, dlatego pisownia: Pan Kleks.
Aldona Skudrzyk
Ortografia2005-02-01
Jaka jest prawidłowa zasada pisowni oznaczenia formy organizacyjnej, np.: Złota Rybka spółka akcyjna czy Złota Rybka Spółka Akcyjna oraz Kopciuszek spółka z ograniczoną odpowiedzialnością czy Kopciuszek Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością lub też Kopciuszek Spółka z Ograniczoną Odpowiedzialnością? Jaka jest poprawna pisownia skrótu: spółka z o.o.; Spółka z O.O. sp. z o.o.; Sp. z o.o. lub może inna? Pozdrowienia z pięknego Kołobrzegu.
Nazwy firm piszemy wielkimi literami i nie musimy stosować cudzysłowu. Skrót określenia spółka akcyjna po nazwie formy piszemy wielkimi literami, najlepiej bez kropek – SA (choć pisownia z kropkami – S.A. – jest również dopuszczalna), skrót spółka z ograniczoną odpowiedzialnością zapisuje się jako Sp. z o.o. (tylko pierwsza litera wielka), ale można też napisać małą literą – sp. z o.o. Spółka akcyjna może się zatem nazywać np. Bank Polska Kasa Opieki SA, Telewizja Polska SA tudzież Złota Rybka SA, a spółka z ograniczoną odpowiedzialnością to np. Pekao Fundusz Kapitałowy Sp. z o.o., Airpol - Przedsiębiorstwo Produkcji Sprężarek Sp. z o.o. czy też Kopciuszek Sp. z.o.o.
Katarzyna Wyrwas
Ortografia2005-01-30
Czy wyrazy typu ponadwojewódzki, ponadregionalny piszemy razem czy osobno? Z góry dziękuję za odpowiedź. Z poważaniem, Alicja L.
Wyrazy te piszemy łącznie.
Katarzyna Wyrwas
Ortografia2005-01-27
Jakie są zasady pisowni członu święty, święta, święci w nazwach własnych? Czy słowo Plac w nazwie np. Plac Kopernika lub w używanym skrócie należy pisać małą czy dużą literą? Bardzo dziękuje za odpowiedź! Pozdrawiam. Katarzyna
Wielką literą pisze się nazwy obiektów topograficznych, takich jak: ulice, aleje, place, parki, osiedla, budowle, zabytki: Królewska, Trzech Wieszczów, Grunwaldzki, Sukiennice, Świętej Trójcy, Akropol. Zwykle nazwy te poprzedza uściślający znaczenie wyraz pospolity, taki jak: ulica (ul.), osiedle (os.), plac (pl.), pomnik, most, kościół, cmentarz, zaułek. Wyrazy te nie wchodzą w skład nazwy własnej, piszemy je (a także ich skróty) małą literą: ulica Królewska, aleja Trzech Wieszczów, plac Grunwaldzki, kościół Świętej Trójcy, cmentarz Powązkowski, pomnik Jana Pawła II, most Śląsko-Dąbrowski, kopiec Kościuszki, galeria Pod spodem, osiedle Piastów. W przypadku posługiwania się w zapisie skrótami typu ul., pl., os. piszemy je małą literą, np. pl. Hallera, ul. Podchorążych, kościół św. Jana, os. Naftowa. Wchodzące w skład nazwy skróty typu św. (święty), gen. (generał), bł. (błogosławiony), oo. (ojcowie) piszemy małą literą, jeśli jednak skróty są rozwinięte, stosujemy wielką literę, czyli: rondo gen. de Gaulle’a, ale rondo Generała de Gaulle’a, kościół św. Barbary, ale kościół Świętej Barbary, kościół oo. Dominikanów, ale kościół Ojców Dominikanów, pomnik bł. Jana Beyzyma, ale pomnik Błogosławionego Jana Beyzyma.
Aldona Skudrzyk
Ortografia2005-01-16
Czy zdanie: Byłam na wieczorku mickiewiczowskim jest zapisane poprawnie? Może powinnam wyraz mickiewiczowski napisać wielką literą?
W polszczyźnie przymiotniki piszemy zasadniczo małą literą (por. Polska, ale polski, Warszawa, ale warszawski), lecz przymiotniki dzierżawcze (odpowiadające na pytanie czyj?), odnoszące się do autora, twórcy i pochodzące od imion własnych piszemy wielką literą ze względów znaczeniowych (reguła 69). Należałoby zatem napisać Mickiewiczowski, gdyby było to dramat Mickiewiczowski w znaczeniu ‘dramat autorstwa Mickiewicza’. Mamy tu jednak do czynienia z innym znaczeniem przymiotnika utworzonego od nazwiska narodowego wieszcza, w połączeniu wieczorek mickiewiczowski bowiem występuje przymiotnik jakościowy, odpowiadający na pytanie jaki? (por. inne tego typu: balzakowski wiek, ogród jordanowski, porównanie homeryckie, syzyfowe prace). Z tego względu, czyli ze względu znaczeniowego, opowiadam się za pisownią wieczorek mickiewiczowski (por. Wielki słownik ortograficzny PWN pod red. E. Polańskiego, reguła 130).
Katarzyna Wyrwas
Ortografia2005-01-12
Witam! Mam wątpliwości odnośnie paru wyrazów: pisownia nie - np. niewybieralności, niepołączalność stanowisk, nierespektowania norm.
Nie z rzeczownikami piszemy w polszczyźnie łącznie.
Katarzyna Wyrwas
Ortografia2005-01-12
Dlaczego wyraz wydarzenia piszemy przez rz?
Jak wiadomo, przez rz piszemy wówczas gdy wymienia się do r. Ta zasada ortograficzna wynika stąd, że każde rz powstało z r - kiedyś w języku prasłowiańskim i później w staropolskim istniała głoska r’ zmiękczone, które w ciągu kilku wieków przekształciło się w dwie głoski rż’, a później - około XVIII wieku zrównało się w wymowie z ż, np. najpierw wymawiano kar’eł, następnie karżeł, a od XVIII wymawiamy każeł, ale zapisujemy karzeł, co jest właśnie pozostałością rozwoju historycznego tej głoski, a śladem pierwotnej formy jest odmiana tego wyrazu: karzełkarła, z karłem itp., także przymiotniki karli, karłowaty. Wyraz wydarzenia piszemy przez rz, ponieważ jego etymologia związana jest z rzeczownikiem dar, od którego w okresie staropolskim utworzono czasownik darzyć się, czyli ‘udawać się, powodzić się’, stąd powiedzenie – Niech ci się darzy. Z czasem zaczęto dodawać do tego czasownika różne przedrostki, które zmieniały jego znaczenie, np. wydarzyć się, zdarzyć się, nadarzyć się, przydarzyć się itp. Czasownik wydarzyć się nabrał znaczenia ‘stać się’, a od niego utworzono później rzeczownik wydarzenie, który oznacza ‘coś, co się stało, zaistniało’.
Mirosława Siuciak
Ortografia2005-01-10
Kiedy piszemy ha, ha! a kiedy cha, cha!?
Wszystkie źródła traktują te zapisy śmiechu jako oboczne, tożsame. Można myśleć o różnicy pozajęzykowej, tzn. cha, cha oddaje śmiech radosny; ha, ha - śmiech tubalny.
Aldona Skudrzyk
Ortografia2005-01-10
Pociągi relacji Katowice-Warszawa - piszemy z myślnikiem bez spacji?
Zapis relacji pociągów istotnie tak właśnie wygląda, jak w zadanym pytaniu.
Aldona Skudrzyk
Ortografia2005-01-09
Jak piszemy M3 (mieszkanie)? Czy należy dać spację?
M-3 (i podobne) piszemy z łącznikiem (zob. Uniwersalny słownik języka polskiego PWN pod red. S. Dubisza, tak też w większości w Korpusie języka polskiego PWN).
Aldona Skudrzyk
Ortografia2005-01-09
Szanowna Pani, jaki zapis jest właściwy: Bank PKO SA, Bank PeKaO SA, Bank Pekao SA (tak na stronie internetowej banku)? A może wszystkie te skróty są równoprawne i można je stosować wariantywnie? Dziękuję i pozdrawiam, Joanna C.
Mamy więc w Polsce dwa (różne) banki, które używają w nazwach skrótowców – PKO i Pekao . Skrótowce te przy odczytywaniu dają bardzo podobny efekt. Obie nazwy czytamy akcentując ostatnią sylabę, jednak literowiec PKO należy czytać [pe-ka-o] oddzielając poszczególne sylaby jako odrębne litery skrótowca. Nazwę Pekao można również czytać jak zwykły wyraz akcentując drugą sylabę od końca: [pe-ka-o].
Jak czytamy w rysie historycznym zamieszczonym na internetowej stronie www.pkobp.pl, bank ten został założony w 1919 roku jako Pocztowa Kasa Oszczędnościowa, w 1920 roku nazwa została zmieniona na Pocztową Kasę Oszczędności, a w 1948 roku na Powszechną Kasę Oszczędności. W 1960 roku Powszechna Kasa Oszczędności stała się bankiem państwowym, a w 1993 roku powołana została pierwsza w historii banku Rada Nadzorcza, funkcjonująca na zasadach podobnych do spółek prawa handlowego. Drugi z interesujących nas banków – Bank Polska Kasa Opieki Spółka Akcyjna posługujący się skrótem Bank Pekao SA – jest nieco młodszy, powstał bowiem w 1929 roku. Jak informuje statut banku opublikowany na stronie www.pekao.com.pl, bank ten w okresie przedwojennym miał za zadanie ochronę oszczędności wychodźstwa polskiego, operacje kredytowe, obsługę finansowa eksportu i importu polskiego oraz obsługę przekazów z zagranicy. Po wojnie w nowym systemie bank Pekao przetrwał i zachował samodzielność mimo specyficznego charakteru działania, działał jednak w wąskim sektorze eksportu, dostarczał dewiz dla bilansu płatniczego kraju, a w latach 70. XX wieku wyspecjalizował się w dewizowej obsłudze ludności.
Zapis !PeKaO trudno zaakceptować (czy jest on w ogóle używany?). Wielki słownik ortografoczny PWN pod red. E. Polańskiego (reguła 96) tylko wyjątkowo akceptuje wielką literę wewnątrz wyrazów, które są nazwą własną lub wchodzą w jej skład, np. EuroCity, InterCity, EquiLibre, WordPerfect, PageMaker, InterChristiana, MulitBank, MasterCard, CyberWielkopolska itp. Nową manierę zauważa także I. Bajerowa (Zarys historii języka polskiego, Warszawa 2005, s. 149: «W modzie jest też mieszanie majuskuły z minuskułą, różnych formatów pisma, np. bruLion (czasopismo), InterCity (typ pociągu); przed tym zwyczajem przestrzegają zasady ortografii». W dodatku pojawiają się również nazwy o całkiem już nietypowej pisowni z początkową małą literą, które zostały albo zapożyczone, albo utworzone już na gruncie polskim na wzór obcych nazw własnych, takie jak np. nazwy firm (mBank, eService SA, dBASE Inc.), publikacji (cytowany już bruLion), witryn internetowych (eNormy.pl, ePraca.net, eZakupy.com.pl) oraz urządzeń (iPod, iPaq) i programów komputerowych (dBASE, iTunes, iLife, iDVD) itp. Żadna publikacja nie akceptuje bezwarunkowo tego nowego zwyczaju nazewniczego, a Wielki słownik ortografoczny PWN stwierdza wręcz: «Tego zwyczaju nie należy upowszechniać». Coraz więcej organizacji, instytucji, a nawet publikacji nosi już jednak nowatorskie jak na razie nazwy i tytuły naśladujące adresy internetowe, pod którymi znaleźć można organizację (np. Partia Demokratyczna - demokraci.pl), serwis internetowy (Allegro.pl, Gazeta.pl, por. także tytuły książek Krystyny Jandy: www.małpa.pl i www.małpa2.pl, jak również tytuł naszej poradnianej książki: www.poradniajęzykowa.pl).
Katarzyna Wyrwas
Ortografia2005-01-09
Jak należy napisać zakon Chrystusowców? Według zasady franciszkanie małą literą, ale kościół Franciszkanów.
Nazwy chrystusowiec (zakonnik), ksiądz chrystusowiec pochodzą od nazwy Towarzystwo Chrystusowe dla Polonii Zagranicznej (Societas Christi pro Emigrantibus Polonis, skrót: Schr lub Tchr). W wyrażeniu kaplica (klasztor, kościół) Chrystusowców drugi człon pisany jest wielką literą, w pełnej nazwie zakonu obydwie części nazwy piszemy wielką literą: Zakon Chrystusowców.
Aldona Skudrzyk
Ortografia2005-01-07
Szanowni Państwo, wielką literą pisze się Dworzec Centralny, ale jak należy pisać: Dworzec (czy: dworzec) Wrocław Nadodrze, Wrocław Główny itp.? Dziękuję za pomoc. Joanna
Pisownia zależna od tego, co wchodzi w skład nazwy własnej. Główny dworzec Warszawy nazywa się: Dworzec Centralny, ale można też określić go inaczej, np. dworzec Warszawa Centralna; wtedy wyraz dworzec jest wyrazem pospolitym, nie wchodzi w skład nazwy własnej. Także Dworzec Główny w Krakowie lub dworzec Kraków Główny, podobnie dworzec Wrocław Nadodrze; dworzec Wrocław Główny lub Dworzec Główny we Wrocławiu.
Aldona Skudrzyk
Ortografia2004-12-20
Proszę o rozwianie moich wątpliwości dotyczących pisowni połączeń droga krzyżowa i męka pańska oznaczających przedstawienia znajdujące się w kościołach, np. Droga K/krzyżowa wykonana przez...; typowe przedstawienia M/męki Pańskiej... Dziękuję za odpowiedź i życzę Wesołych Świąt!
Pisownia obu wyrażeń uzasadniona jest regułą dotyczącą pisowni tytułów, chodzi bowiem o „przedstawienia” w kościołach. Tak więc: Droga krzyżowa oraz Męka Pańska (przymiotnik ten pisany jest wielką literą, gdyż odnosi się do Pana, do Boga).
Aldona Skudrzyk
Ortografia2004-12-16
Czy wyrażenie szokująco/rażąco różowy jako zestawienie nierównorzędnych elementów, z których jeden określa drugi, powinno być pisane osobno. Przyznam jednak, że taka pisownia mnie nie przekonuje.
Pisownia wyrażenia złożonego z przysłówka i przymiotnika (imiesłowu przymiotnikowego) jest oczywiście rozdzielna – bardzo różowy, nowo otwarty chyba nie budzi wątpliwości :). Inną jest kwestią, że z czasem połączenia tego typu nabierają charakteru terminologicznego i wtedy pisownia się zmienia: cement szybkowiążący, ale marynarz szybko wiążący węzeł.
Aldona Skudrzyk
Ortografia2004-12-16
Czy wyrażenie orzechowo/kasztanowo brązowy w przypadku, gdy pierwszy człon oznacza odcień, również powinno być pisane łącznie?
W tego typu przymiotnikach złożonych pisownia łączna oznacza odcień; o włosach też można pomyśleć, że są one kasztanowo-brązowe, ale wówczas mówimy o wyraźnych pasemkach.
Aldona Skudrzyk
Ortografia2004-12-16
Mam wątpliwości dotyczące pisowni skróconych nazw własnych. O ile wiem, obowiązuje reguła, że najpierw należy podać pełną nazwę (np. Uniwersytet Warszawski), a dalej w tekście można już stosować nazwę skróconą (Uniwersytet) pisaną z dużej litery. Czy można, jeśli w tekście raz mowa o tym konkretnym uniwersytecie, a raz o uniwersytecie jako typie uczelni, konsekwentnie stosować pisownię małą literą, by nie zostać posądzonym przez czytelnika o niekonsekwencję i niechlujstwo. A co z nazwą np. Szkoły Podstawowej nr 3 w Krakowie - pisząc o niej, raczej nie stosowałabym dużej litery w wersji skróconej, lecz małą (Uczniowie Szkoły/szkoły wystawili jasełka). Czy słusznie? Dziękuję i pozdrawiam, Joanna
Pisownia wielką literą (nie: z dużej litery!) jest w takich kontekstach tylko dopuszczanym wariantem, nie jest obowiązującą zasadą. Można więc konsekwentnie stosować pisownię małą literą.
Aldona Skudrzyk
Ortografia2004-12-16
Czy formy takie jak 30-go są poprawne?
Nie należy dopisywać żadnych końcówek odmiany po cyfrach rzymskich czy arabskich, bez względu na to, czy cyfry te oznaczają liczebniki główne czy porządkowe.
Katarzyna Wyrwas

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26