Najczęściej zadawane pytania (191) Ortografia (469) Interpunkcja (161) Wymowa (61) Znaczenie (177) Etymologia (260) Historia języka (21) Składnia (257) Słowotwórstwo (103) Odmiana (270) Frazeologia (110) Poprawność komunikacyjna (196) Nazwy własne (316) Wyrazy obce (62) Różne (144) Wszystkie tematy (2607)
w:
Uwaga! Można wybrać dział!
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2004-03-02
Jaka jest liczba pojedyncza od słowa sowieci. Jest to sowiet czy sowieta?
Przede wszystkim należałoby stosować zapis wielką literą. W liczbie pojedynczej formy mianownika brzmią Sowiet (mężczyzna) oraz Sowietka (kobieta), zob. Jan Grzenia Słownik nazw własnych.
Katarzyna Wyrwas
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2004-03-02
Obywatelką Maroka jest Marokanką, a jak nazywa się obywatelka Majorki?
Do nazwy Majorka dodać należy przyrostek tworzący męskie nazwy mieszkańców -anin, otrzymamy wtedy nazwę Majorkanin, podobna do Amerykanin i Korsykanin. Od nazwy męskiej tworzymy nazwę żeńską Majorkanka, analogiczną do Amerykanka, Korsykanka.
Jan Grzenia
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2004-02-28
Jak powinno się mówić: Idę na zakupy do Reala czy Idę na zakupy do Realu (chodzi o hipermarket Real)?
Wyraz ten - w funkcji nazwy własnej - występuje w co najmniej dwu
znaczeniach, służąc jako nazwa hiszpańskich klubów sportowych (np. Real Madryt) oraz jako nazwa sieci hipermarketów. W pierwszym znaczeniu utworzymy formę do Realu, w drugim – do Reala.
Jan Grzenia
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2004-02-24
Jak się odmienia nazwisko Kreja? Czy w dopełniaczu powinno być Krei czy Kreji?
Nazwiska zakończone na samogłoskę -a mają wzorzec odmiany identyczny jak wyrazy pospolite (zob. J. Grzenia Słownik nazw własnych, rozdział VIII), por. także nazwy miejscowe typu Zawoja, Złotoryja. Kolejne formy przypadków wyglądałyby następująco: lp. M. Kreja, D. Krei, C. Krei, B. Kreję, N. Kreją, Ms. Krei; lm. M. Krejowie, D. Krejów, C. Krejom, B. Krejów, N. Krejami, Ms. Krejach. W dopełniaczu, celowniku i miejscowniku lp. zwracają uwagę formy z tematem pozbawionym spółgłoski -j-, które kontynuują przyjęty od lat zwyczaj. Zwyczaj ten nie pozostaje jednak w zgodzie z wymową tych form, mówimy wszak [nadzieji], [zawoji], [kreji], nie oddaje także podziału na temat i końcówkę fleksyjną, temat powinien by się bowiem regularnie kończyć na -j-: nadziej-, Zawoj-, Krej-. Niektórzy językoznawcy i miłośnicy polszczyzny (jak Jan Miodek, Zygmunt Saloni czy Maciej Malinowski) postulują zatem wprowadzenie zmiany zasad ortograficznych (zob. np. Z. Saloni: O kodyfikacji polskiej ortografii – historia i współczesność. „Nauka” Kwartalnik PAN, 2005, nr 4 s. 71-96; M. Malinowski: (...) boby było lepiej. Kraków 2002, s. 75; P. Ferenc: Zakazane j. Z zagadnień fleksji onomastycznej. „Język Polski” LXXX (2000), z. 1-2, s. 148-149 i dopisek M. Kucały do tegoż artykułu, s. 149-150; Z. Saloni: O pisowni „nie” - i może o innych sprawach. „Poradnik Językowy” 2001, z. 7, s. 15-17.
Dodać należy, że najsłynniejszy nosiciel nazwiska Kreja, śp. prof. Bogusław Kreja, wybitny polski językoznawca, świadomie nie stosował się do przepisów i w przypadkach zależnych pisał ostentacyjnie Kreji. Przypomina o tym Z. Saloni, który dodaje jeszcze jeden przykład świadomego nierespektowania norm: «W reprezentacyjnym gmachu Uniwersytetu Opolskiego na ozdobnej tablicy datowanej 3.10.2001 przeczytałem wyryte w marmurze słowa, że został on „z inicjatywy i pod osobistym nadzorem rektora Stanisława Nicieji podniesiony z ruin”. Taka forma nazwiska znalazła się na tablicy na pewno na życzenie rektora Niciei» (Z. Saloni: O kodyfikacji..., op.cit.).
Katarzyna Wyrwas
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2004-02-17
Czy mówi się Turcy czy Turkowie?
Jedyną poprawną formą mianownika liczby mnogiej od rzeczownika Turek jest forma Turcy (tak jak Grecy), co potwierdzają wszystkie wydawnictwa poprawnościowe (zob. np. Słownik nazw własnych Jana Grzeni, Nowy słownik poprawnej polszczyzny PWN pod red. A. Markowskiego).
Katarzyna Wyrwas
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2004-02-10
Jak będzie brzmieć przymiotnik od nazwy Szczyrk?
Od nazwy Szczyrk można utworzyć dwa przymiotniki - szczyrecki i szczyrkowski, jak podaje J. Grzenia w Słowniku nazw własnych. Językoznawcy i autorzy słowników za bardziej godny aprobaty uznają jednak przymiotnik szczyrecki, czego dowodem mogą być hasła w w Wielkim słowniku ortograficznym PWN pod red. E. Polańskiego oraz w Nowym słowniku poprawnej polszczyzny PWN pod red. A. Markowskiego, w których szczyrecki notowany jest jako jedyna dopuszczalna forma.
Katarzyna Wyrwas

Pomimo zaleceń słowników przymiotnik szczyrecki jest bardzo rzadko używany, w uzusie występuje niemal wyłącznie forma szczyrkowski.
Jan Grzenia
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2004-02-10
Na plakacie znaleziono napis Pielgrzymka do Częstochowej. Czy na pewno tak odmienia się nazwa tego miasta?
Forma do Częstochowej jest oczywiście błędna. Nazwa Częstochowa jest rzeczownikiem odmieniającym się według deklinacji żeńskiej, podobnie jak budowa, a zatem poprawne formy brzmią: M. Częstochowa, D. Częstochowy, C. Częstochowie, B. Częstochowę, N. Częstochową, Ms. Częstochowie, W. Częstochowo!
Na plakacie powinien być napis z formą dopełniacza: Pielgrzymka do Częstochowy. Wydaje się, że autor plakatu uznał, że Częstochowa jest przymiotnikiem i odmienia się jak wyraz fioletowa.
Faktem jest, że Częstochowa niegdyś przymiotnikiem była, co potwierdza np. Słownik etymologiczny nazw geograficznych Polski Marii Malec. Nazwa ta została utworzona od imienia Częstoch za pomocą przyrostka dzierżawczego –owa, jednak – jak wiele miejscowych nazw dzierżawczych (por. Piotrków, Lublin, Poznań) – zatraciła przymiotnikowy charakter i współcześnie jest rzeczownikiem.
Katarzyna Wyrwas

Nazwy własne (pisownia i odmiana)2007-07-02
Czy nazwy ulic (np. Adama Mickiewicza; Długa; Warszawska...) to nazwy własne czy nazwy pospolite? Jak powinno się je traktować?
Nazwy ulic są bez wątpienia nazwami własnymi, co znajduje odzwierciedlenie w pisowni, piszemy np. ul. Floriańska, ul. Widok. Wyraz pospolity ulica oraz jego skrót ul. piszemy małymi literami.
Jan Grzenia
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2007-07-02
Czy nazwy kawiarni, pubów itp. powinno się zapisywać w cudzysłowie?
Zwykle nazwy tego typu poprzedza uściślający znaczenie wyraz pospolity, taki jak: hotel, apteka, zajazd, karczma, bar, pub. Ponieważ najczęściej określenia te nie wchodzą w skład nazwy własnej, piszemy je małą literą: hotel Polonia, bar Leśny, pub Ściana, zajazd Przy Drodze, apteka Pod Orłem, sklep U Justyny. W takich zestawieniach nazwy własne można dodatkowo wyróżnić, ujmując je w cudzysłów: hotel „Polonia”, bar „Leśny”, pub „Ściana”, zajazd „Przy Drodze”, apteka „Pod Orłem”, sklep „U Justyny”.
Aldona Skudrzyk
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2007-07-02
Chciałabym zapytać o pisownię miejscowości Mogiła Niwy (koło Krakowa) - z myślnikiem czy bez? Proszę również o wskazówki dotyczące odmiany.
Nie wiem, czy to istotnie jest miejscowość koło Krakowa, bo nie ma jej w dostępnych mi wykazach nazw, chodzi raczej o jakiś krakowski mikrotoponim. A skoro jest to połączenie dwu nazw: Mogiła i Niwy, należy pisać z łącznikiem: Mogiła-Niwy. Odmieniać trzeba obydwa człony (podobnie jak nazwę Bielsko-Biała): D. do Mogiły-Niw, C. ku Mogile-Niwom, B. Mogiłę-Niwy, N. Mogiłą-Niwami, Ms. Mogile-Niwach.
Jan Grzenia
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2007-07-02
Dlaczego mówi się leszczyński od nazwy Leszno?
To miasto pierwotnie nazywało się Leszczno, ale choć już w XVI wieku utrwaliła się forma Leszno z uproszczeniem grupy spółgłosek, przymiotnik ją zachował do dziś.
Jan Grzenia
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2007-07-02
Jak odmienia się nazwisko męskie Lara w piśmie urzędowym?
Nazwisko to odmieniać należy według deklinacji żeńskiej, podobnie jak rzeczowniki typu kara, gitara: M. Jan Lara, D. Jana Lary, C. Janowi Larze, B. Jana Larę, N. Janem Larą, Ms. Janie Larze.
Katarzyna Wyrwas
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2007-07-02
Proszę o rozwianie niejasności dotyczących kolejności pisania imienia i nazwiska w różnego rodzaju pismach urzędowych, listach, tabelach, dokumentach z danymi osobowymi itp. (jeżeli oczywiście nie istnieje rubryka w stylu „nazwisko, imię”, co automatycznie sugeruje wpisanie najpierw nazwiska a następnie imienia).
Imię (nadawane dawniej bez nazwiska) powinno występować jako pierwsze. Odwrotny szyk jest w słownikach poprawnej polszczyzny (m.in. Witold Doroszewski, Andrzej Markowski) uznany za dość rażący błąd. Czasem w formularzach wpisane jest najpierw nazwisko, potem imię. Zapewne z przyczyn czysto praktycznych, dlatego że nazwisko bardziej niż imię identyfikuje osobę. Poza tym wzmacnia stopień oficjalności - tak wyraźny w urzędach. Nie można jednak tego uznać za wyznacznik poprawnościowy i powielać w innych od urzędowych pismach. Jeszcze tylko w spisach alfabetycznych występowanie najpierw nazwiska, potem imienia, jest dopuszczalne, przy czym nawet w bibliografii zachowana jest najczęściej kolejność: imię - nazwisko.
Marcin Kluczny
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2007-07-02
Moi znajomi o nazwisku Kentzer twierdzą, że ich nazwisko jest niemieckie i jako takie nie odmienia się, a więc należy je używać w formie, np. widzę Sebastiana Kentzer. W mojej ocenie winna być użyta forma Kentzer.
Polszczyzna jako język fleksyjny w sposób naturalny adaptuje nazwy obce, w tym nazwy własne, takie jak imiona, nazwiska, nazwy obiektów geograficznych itd., i (w zależności od zakończenia ich tematu) dopasowuje je do własnych deklinacji (np. rzeczowniki zakończone na spółgłoskę przypisuje się do deklinacji męskiej). Dlatego nawet jeśli nazwisko jest pochodzenia niemieckiego, wcale nie znaczy to, że jest nieodmienne! Nazwiska i imiona niemieckie odmieniają się, por. np. Hans, Hansa, Hansowi; Wolfgang, Wolfganga, Wolfgangowi; Genscher, Genschera, Genscherowi, Kramer, Kramera, Kramerowi itp. Jeżeli tylko dane nazwisko można przyporządkować do któregokolwiek polskiego typu deklinacyjnego, to należy je odmieniać. Obszerne, wielostronicowe hasło na temat odmiany nazwisk (w tym nazwisk obcego pochodzenia) zawiera m.in. Nowy słownik poprawnej polszczyzny PWN pod red. A. Markowskiego (Warszawa 2002, s. 1686-1698). Można tam znaleźć m.in. informację o tym, że nazwiska zakończone na -er, podobnie jak rzeczowniki pospolite (np. kelner, szwagier), odmieniają się zazwyczaj z zachowaniem -e- ruchomego, np. Romer – D. Romera, Mahler – D. Mahlera, Kromer – D. Kromera, Weber – D. Webera. Rzadsze są przypadki, kiedy w odmianie owo -e- zanika, np. Szuster – D. Szustra, Luter – D. Lutra. O sposobie odmiany (z -e- lub bez niego) decydują różne czynniki, ale przede wszystkim stopień utrwalenia nazwiska w języku polskim, zwyczaj językowy. Nazwisko Kentzer nie jest chyba powszechnie znane i często używane, dlatego też – jako zakończone podobnie jak rzeczowniki rodzaju męskiego typu rower, blezer czy hipnotyzer – powinno w przypadkach zależnych przybrać formy z -e-: lp. M. Sebastian Kentzer, D. Sebastiana Kentzera, C. Sebastianowi Kentzerowi, B. Sebastiana Kentzera, N. (z) Sebastianem Kentzerem, Ms. (o) Sebastianie Kentzerze; lm. M. Kentzerowie, D. Kentzerów, C. Kentzerom, B. Kentzerów, N. (z) Kentzerami, Ms. (o)Kentzerach. Polecam krótki artykuł prof. dr hab. Ireny Bajerowej pod znamiennym tytułem Wstyd nie odmieniać nazwisk, który jest dostępny w formacie pdf na stronie naszej poradni.
Katarzyna Wyrwas
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2007-07-02
Jak się odmienia nazwę Kędzierzyn-Koźle?
Kędzierzyn-Koźle jest nazwą złożoną, zestawieniem mającym postać konstrukcji współrzędnej. Człon pierwszy odmienia się według deklinacji męskiej, a drugi według deklinacji nijakiej. Powiemy zatem, że jedziemy do Kędzierzyna-Koźla, a kędzierzynianin mieszka w Kędzierzynie-Koźlu.
Anna Majdak
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2007-07-02
Mamy córkę o imieniu Kaja. Problem polega na tym, że nie jesteśmy pewni co do poprawnej odmiany jej imienia: Kai czy Kaji? Bardzo proszę o rozwianie naszych wątpliwości.
Imię żeńskie Kaja podobnie jak wiele wyrazów zakończonych na -ja (m.in. zawieja, soja, szyja zbroja, żmija, nadzieja, Zawoja, Złotoryja, Kreja) w dopełniaczu, celowniku i miejscowniku lp. ma w formach odmiany temat pozbawiony spółgłoski -j-, co jest kontynuacją przyjętego od lat zwyczaju. Zwyczaj ten nie pozostaje jednak w zgodzie z wymową tych form, mówimy wszak [nadzieji], [zawoji], [kreji], [kaji] itd., nie oddaje także podziału na temat i końcówkę fleksyjną, temat powinien by się bowiem regularnie kończyć na -j-: nadziej-, Zawoj-, Krej-, Kaj-. Niektórzy językoznawcy i miłośnicy polszczyzny postulują zatem wprowadzenie zmiany zasad ortograficznych. Zgodnie z zasadami polskiej ortografii trzeba jednak odmieniać imię Kaja następująco: M. Kaja, DCMs. Kai, B. Kaję, N. Kają, W. Kaju! Należy mieć nadzieję, że w niedalekiej przyszłości ta nieżyciowa zasada zostanie zmieniona.
Katarzyna Wyrwas
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2007-07-02
W tegorocznych próbnych arkuszach maturalnych z języka polskiego został wykorzystany fragment Cierpień młodego Wertera i imię autora zostało zapisane przez jedno nJohan. Do tej pory nie spotkałam się z taką pisownią. Jaka jest poprawna pisownia imienia Goethego: Johan czy Johann?
Właściwa pisownia to Johann, zapis z jednym n to błąd literowy.
Jan Grzenia
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2007-07-02
Mam pytanie odnośnie imion Jakub i Kuba. Mojemu tyle co narodzonemu synkowi chciałam i nadal chcę nadać imię Kuba, jednakże USC robi problemy, ponieważ uważa, że Kuba to zdrobnienie od Jakuba. Ja jednak mam tutaj wątpliwości, ponieważ według dra Jana Grzeni są to dwa różne imiona. Chciałabym prosić o informacje, czy jest to faktycznie prawda, nadmienię, że nie mogę nigdzie dostać Słownika imion wydanego przez PWN autorstwa właśnie Pana doktora, gdzie podobno jest opis zarówno imienia Jakub, jak i Kuba. Bardzo proszę o pomoc.
Hasło Kuba w moim Słowniku imion przynosi następującą informację:
„Imię męskie, które funkcjonuje głównie jako zdrobnienie imienia Jakub; jako imię nadawane oficjalnie nosi je 1189 Polaków (większość z nich urodziła się w latach 90.)” .
Podana liczba pochodzi z banku danych Pesel, a oddaje stan z 31 marca 2001 r. To prawda, że przepisy prawa zabraniają nadawania imion zdrobniałych jako metrykalnych. Prawda jednak też, że takie imię nadano wielokrotnie w czasie, gdy wspomniane przepisy obowiązywały, a więc może Pani powołać się na ten precedens. Moim zdaniem męskie imię Kuba należy traktować jako samodzielne (niezależnie od tego może to być zdrobniała forma imienia Jakub). Warto przy okazji dodać, że pierwszy raz imię to nadano najprawdopodobniej w latach 30. ubiegłego wieku.
Jan Grzenia

Nazwy własne (pisownia i odmiana)2007-06-29
Szanowni Państwo, uprzejmie proszę o Państwa opinię na temat imienia Milan - czy może być nadane chłopcu? Kierownik USC Wałcz
Imię to nie narusza żadnego z warunków nadawania imion, które wymienia Prawo o aktach stanu cywilnego. U nas nadano je wprawdzie tylko kilkaset razy, ale w niektórych krajach słowiańskich (zwłaszcza w południowych, ale też w Czechach i na Słowacji) jest ono popularne. Wniosek: nie ma przeszkód, by imię Milan nadać małemu Polakowi.
Jan Grzenia
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2007-06-29
Chciałabym prosić o podanie poprawnej nazwy mieszkańców miejscowości Olza: olzanie czy olzianie?
Poprawną formą jest nazwa olzianin, w której widać oboczność z : ź wywołaną przez przyrostek -anin (por. też Gdańsk – gdańszczanin, Lublin – lublinianin, Starogard (Gdański) – starogardzianin).
Jan Grzenia

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16